Geleerd wordt er op de mts allang niet meer

Leerlingen hebben het nodig ergens bij te horen, een school met een eigen karakter.

Dat bieden anonieme mammoetscholen juist niet.

Een van de bestuursleden van een roc in het zuiden van het land haalde mij op van de trein. Onderweg naar de locatie waar de conferentie zou plaatsvinden, passeerden we een ouderwets schoolgebouw. Daar ontstak de bestuurder in grote woede: „Hebben ze weer het logo van het roc van de gevel gehaald en vervangen door de oude naam van de vroegere mts.”

Afzonderlijke scholen met een eigen karakter, een eigen geschiedenis en cultuur werden op één hoop geveegd. Ze kregen te maken met één bestuur en dat deed wat besturen altijd doen: gelijkschakelen en zoveel mogelijk alles onder één dak brengen. Docenten die hun beroepsidentiteit en zelfbewustzijn ontleenden aan een mts of meao werden werknemer van een anonieme mammoetorganisatie. Verzet, zoals de docenten van die mts pleegden, werd niet gezien als een uiting van verdriet, als het verdedigen van iets wat door die docenten waardevol werd gevonden, maar als verzet van reactionaire krachten.

NRC Weekblad van afgelopen zaterdag gaf, met een sfeertekening van ROC Zadkine bij het Hofplein in Rotterdam, een deprimerende schets van waar dit uiteindelijk toe heeft geleid: de school als hangplek voor jongeren, nauwelijks nog te onderscheiden van de straat waar ze de rest van de dag doorbrengen. Echt geleerd wordt er allang niet meer, want dat kan nu eenmaal niet als leerlingen tijdens de lessen voortdurend in de weer zijn met mp3-speler en mobieltje en als ze tijdens het werken op de computer msn hebben aanstaan en de tijd vullen met YouTube en het bekijken van hiphopwebsites.

Het onderwijs als intensieve leerlinghouderij blijkt allang geen karikatuur meer te zijn. Leraren vertellen er geen zin in te hebben om leerlingen steeds terecht te moeten wijzen. Maar wat het ergste is: schooladviseur Van Muijen uit NRC Weekblad toont alle begrip voor die gedoogcultuur. „Als je alle regels toepast, heb je als docent een probleem. Dat kost zoveel inspanning dat je niet meer aan lesgeven toekomt. Het doel van de docent is toch om leerlingen een diploma te laten halen.” Inderdaad Van Muijen, dat kost inspanning, zeker als je de boel zo uit de hand hebt laten lopen.

Maar alvorens leerlingen een diploma te kunnen bezorgen moet je eerst een klimaat scheppen waarin kan worden gewerkt. Dat kan niet als de leerlingen doorlopend met andere dingen bezig zijn. Jongeren zijn niet de Einsteins waar ze ooit voor werden gehouden; ze kunnen echt niet meer dan één ding tegelijk.

Van een school voor beroepsonderwijs mag je niet alleen verlangen dat die de leerlingen een vak leert, maar daarnaast ook het gedrag bijbrengt dat nodig is om straks voor een baan geaccepteerd te worden. Maar daar durven leraren al helemaal niet meer aan te beginnen. Wat niet onbegrijpelijk is omdat ze al bedreigd worden als ze een leerling vragen zijn petje af te zetten. Ook wat dat betreft heeft de straat de school veroverd en daarmee is de school zijn functie als voorbereiding voor een plaats in de maatschappij kwijtgeraakt.

Net als de leraren van die mts in het zuiden van het land hebben ook leerlingen het nodig om het gevoel te hebben deel uit te maken van een bepaalde gemeenschap. Ergens bij te horen. Verbonden te zijn met een school met een eigen naam en een eigen karakter. Hoezeer de verschillende opleidingen van het Zadkine ook hun best doen om dat te realiseren, toch is dat niet echt mogelijk in de massaliteit van een flat van Bijlmerproporties.

Jongeren die op alle terreinen nog veel moeten leren, hebben doorlopend intensief aandacht en begeleiding nodig. Dat is alleen maar mogelijk als docenten verantwoordelijk zijn voor een duidelijk afgetekende groep leerlingen. Dat is bij die massaliteit met allerlei opleidingen en niveaus door elkaar gewoon niet mogelijk. Dus kom je onvermijdelijk terecht in een gedoogcultuur, wat een vriendelijke term is voor een situatie waarbij iedereen zich aan zijn verantwoordelijkheid onttrekt.

Leo Prick is journalist en schreef boeken als ‘Onderwijs op de divan’ (2000) en ‘Zo kan het echt niet langer. Kritische beschouwingen over het onderwijs’ (2002)

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

Door een technische fout zijn gisteren in het artikel Geleerd wordt er op de mts allang niet meer (pagina’s 18 en 19) twee kolommen omgewisseld. Lees het juiste artikel via nrcnext.nl/links