En nu voet bij stuk houden

Vandaag spreken Europese regeringsleiders over de problemen met Griekenland.

Al weken zoeken ze op volle kracht naar een compromis.

Het lijkt erop dat ze met haar consequente lijn een zege gaat boeken. De Duitse bondskanselier Angela Merkel hoopt vandaag voor de wereldbühne te laten zien waarvoor ze staat: woord houden.

Ze heeft steeds nee gezegd tegen financiële steun van de Bondsrepubliek aan Griekenland, ook omdat Athene daar niet om zou hebben gevraagd. Het was een zacht verwoord, maar ferm nee. Zonder met haar vuist op tafel te slaan heeft Merkel verdedigd wat zij ziet als het Duitse én het Europese belang: de Grieken moeten hun eigen problemen oplossen. En dat standpunt zal ze vandaag ook innemen, als in Brussel de Europese staatshoofden en regeringsleiders bijeenkomen voor overleg over Griekenland en de stabiliteit van de euro.

In het uiterste noodgeval kan wat Merkel betreft het Internationaal Monetair Fonds hulp aan de Grieken bieden, een aanvankelijk onbespreekbare suggestie die nu toch bij andere EU-landen bespreekbaar begint te worden. Het is een compromis waarvoor Merkel geworven heeft onder haar Europese partners. Zelfs Frankrijk zou er niet meer tegen zijn.

Woord houden en geloofwaardigheid tonen: voor Merkel zijn dat constanten in haar lange politieke carrière. Het is nu vooral belangrijk voor de binnenlandse publieke opinie.

De Duitsers zijn mordicus tegen bilaterale steun aan Griekenland. In de populaire pers wordt dat zo vertaald: er mag geen zak met goed Duits geld richting Athene. Merkel moet hard blijven. De Grieken hebben op de pof geleefd en moeten zelf voor hun problemen boeten.

Een belangrijk punt is ook Merkels vrees voor een juridische procedure aangespannen door het federaal constitutioneel hof in Karlsruhe, de hoeder van de Duitse grondwet. Als Duitsland zou besluiten Griekenland financieel te steunen, betekent dit schending van het Europese Verdrag van Maastricht. Daarin is geregeld dat EU-lidstaten geen plicht hebben tot wederzijdse financiële steun.

Bij schending van ‘Maastricht’ valt het juridische fundament van de euro weg. De muntunie zou een schuldengemeenschap worden en dat kan reden voor het Duitse hof zijn om in actie te komen. Zo’n rechtszaak is het laatste wat Merkel wil.

In Berlijn wordt nog volop gesleuteld aan het standpunt dat Merkel op de top in Brussel zal verwoorden. Allereerst bestaat de kans dat vandaag, voordat het officiële programma begint, een aparte zitting over Griekenland plaatsvindt van de zestien eurolanden. Dat zou een belangrijk signaal van de EU aan de financiële markten zijn. Het zou tonen dat Europa tot handelen in staat is, ondanks de mogelijke komst van het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Bondskanselier Merkel kan intussen bij haar standpunt blijven dat de eigenlijke EU-top geen beslissing over hulp aan Griekenland neemt. Openlijke ruzie over steun aan Athene kan daarmee worden vermeden, een onbeheersbaar scenario dat niet past bij het beeld dat de wereld heeft van de evenwichtige en zorgvuldig calculerende Merkel.

De eurolanden werken aan een tweeledig compromis: voor de korte termijn zou in het uiterste noodgeval Griekenland steun krijgen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Voor de langere termijn zou aanpassing van het Europees Verdrag nodig zijn, zodat de oprichting mogelijk is van een Europees Monetair Fonds voor toekomstige crisisgevallen.

In Duitsland, maar ook elders in Europa, wordt algemeen de hulp van het IMF als een blamage gezien. De Amerikanen zouden daarmee invloed krijgen op Europese geldpolitiek. De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble was er aanvankelijk een fel tegenstander van. Merkel heeft zich echter, met karakteristieke terughoudendheid, nooit expliciet tegen het IMF uitgesproken. Gisteren bleek dat Schäuble zijn verzet heeft opgegeven. In een interview met de Frankfurter Allgemeine zei hij dat hij bij zijn opvatting blijft dat de Europese muntunie haar eigen problemen moet oplossen. Dat de moeilijkheden van Griekenland nu wellicht via het IMF worden opgelost „moet een uitzondering zijn”.

Waarmee ook wat Schäuble betreft de teerling is geworpen: van hem mag het IMF zijn gang gaan. Hij heeft goed naar zijn baas geluisterd. Merkel liet eerder via haar woordvoerder weten dat hulp van het IMF voor haar als uiterste redmiddel zeker tot de mogelijkheden hoort.

Hulp van het IMF aan Griekenland zal ook Duitsland geld kosten. Het land levert jaarlijks een grote bijdrage aan het fonds. Maar voor de publieke opinie zou dat niet tellen. Wat wel zou blijven hangen, is een bijdraaien van de bondskanselier: bezwijken voor de druk van de andere EU-lidstaten (behalve Nederland). Het zou on-Merkels zijn. Ze is een zwijgzame bondskanselier. Maar als ze iets zegt, houdt ze zich er meestal aan.

De Duitse oud-minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer is het niet met Merkel eens. Lees meer op Opinie: pagina 18 en 19.