Een vleugje Amerika bij Poolse verkiezingen

Polen kiest in het najaar een nieuwe president, maar wellicht is die zaterdag al bekend. Want dan beslissen leden van Burgerplatform na voorverkiezingen over hun kandidaat.

Volgens tientallen peilingen heeft de kandidaat van regeringspartij Burgerplatform (PO) de overwinning bij de Poolse presidentsverkiezingen al op zak. Rest de vraag: wie is die kandidaat? Over twee dagen weten we het. Zaterdag maakt de rechts-liberale partij het resultaat bekend van voorverkiezingen, de eerste die ooit in Polen zijn gehouden.

Een titanenstrijd, zoals tussen Hillary Clinton en Barack Obama, is het geen moment geweest. In een recent debat waren de twee kandidaten, Radoslaw Sikorski en Bronislaw Komorowski, poeslief voor elkaar. Dat kon dankzij de huidige president, Lech Kaczynski, die zich impopulair heeft gemaakt door het beleid van de regering veelvuldig te vetoën. Dankbaar richtten zij hun pijlen op hem. „De Polen hebben geen president nodig die verdeelt en conflicten aanwakkert”, zei Komorowski. Volgens dagblad Gazeta Wyborcza draaide het debat om de vraag: wie is de slechtste politicus van Polen en waarom is dat Lech Kaczynski?

Toch worden de voorverkiezingen door commentatoren algemeen gezien als, opnieuw, een meesterlijke zet van premier Donald Tusk. Eerst domineerde de populaire politicus zelf maandenlang de voorpagina’s door geen uitsluitsel te geven over zijn kandidatuur. Toen Tusk voor de eer bedankte, werden er prompt voorverkiezingen uitgeschreven, waarmee de Poolse media een nieuwe kluif kregen toegeworpen. Nu heersen Komorowski en Sikorski in de krantenkolommen. De oppositie is radeloos.

Grzegorz Napieralski, leider van de sociaal-democratische SLD, noemde de voorverkiezingen een „show”. Het deed hem denken aan Dansen met Sterren, een van de populairste tv-programma’s in Polen. Hij heeft een punt: Sikorski (47), de huidige minister van Buitenlandse Zaken, en Komorowski (58), nu nog parlementsvoorzitter, delen veelal dezelfde denkbeelden. Anders dan Kaczynski, zien ze het presidentschap in de eerste plaats als een ceremoniële functie. Kaczynski ging ongevraagd met Tusk mee naar Europese vergaderingen en maakte ruzie met de premier over de stoelschikking. Dat zullen zij niet doen.

Ook was er kritiek op het democratische gehalte van de voorverkiezingen. De twee kandidaten werden door de top aangewezen, zonder noemenswaardige discussie vooraf, en werden door Tusk opgeroepen om elkaar niet al te hard in de haren te vliegen. Maar vergeleken met de rechtlijnige partijdiscipline die gangbaar is in Polen wordt het besluit van Burgerplatform om de eigen leden een keus te geven, hoe beperkt ook, moedig gevonden. „Een hap frisse lucht”, schreef een commentator.

De relatief jonge Sikorski, die onder het communisme in Oxford studeerde en daarna voor Britse kranten oorlogscorrespondent was in Afghanistan, toont meer visie. „Ik droom over Polen als een land dat jonge mensen nu en hier kansen geeft”, zei hij, geheel in Amerikaanse stijl. „Maar ik heb ook dromen over Europa, die familie van volkeren waarvoor wij medeverantwoordelijkheid dragen, een Europa dat in een wereld van bedreigingen voor de democratie blijft geloven in eigen waarden.”

Sikorski spreekt vloeiend Engels en heeft een zekere kosmopolitische flair, niet in de laatste plaats door zijn huwelijk met de bekende Amerikaanse journaliste Anne Applebaum. In de Angelsaksische pers werden deze week dan ook vurige oproepen aan de partijleden van Burgerplatform gedaan om toch vooral voor hem te kiezen. Maar het wordt waarschijnlijk Komorowski, een milde versie van Lech Kaczynski, die eerder om zijn stijl dan om zijn denkbeelden wordt bekritiseerd. Net als Kaczynski leidde de parlementsvoorzitter onder het communisme een dissidentenbestaan, hij belandde zelfs in de gevangenis, het soort levensverhaal waar de patriottisch ingestelde Polen meer van onder de indruk zijn dan van Oxford.

Volgens Gazeta Wyborcza zou een keuze voor Komorowski ook Tusk beter uitkomen. „Ondanks zijn uitspraak dat hij als president niet van plan is om alleen onder de kroonluchters te zitten, is het duidelijk dat er bij Sikorski meer energie is om te handelen.” En daar zit Tusk, na Lech Kaczynski, niet op te wachten. De premier houdt zich overigens op de vlakte over zijn voorkeur. Toen Sikorski hem in het openbaar om zijn stem vroeg, antwoordde Tusk: „Nou, vecht er maar om.”