'Coming out' is geen optie

De Rotterdamse socioloog De Koster onderzocht de internetforums van snelheidscontroleactivisten, extreem-rechtse sympathisanten, en nu ook van streng gelovige homo’s.

Homoseksueel zijn en bovendien zeer gelovig is een recept voor een moeilijk leven. Dat is een van de conclusies die je kunt trekken uit de bevindingen van de Rotterdamse socioloog Willem de Koster (1984), die onderzoek deed naar het gebruik van het internetforum RefoAnders. Op dat forum ontmoeten homoseksuelen, voor het overgrote deel mannen, uit orthodox-protestantse kring elkaar. De Koster analyseerde de gesprekken op het forum, hield diepte-interviews met 15 deelnemers en bezocht een aantal ‘huiskamerbijeenkomsten’. Zijn artikel over dit forum verschijnt in het herfstnummer van het Amerikaanse tijdschrift Symbolic Interaction.

De Koster ontdekte dat er eigenlijk sprake is van twee groepen. Aan de ene kant de mensen voor wie het forum een geheim toevluchtsoord is, in veel gevallen de enige plek waar ze over homoseksualiteit kunnen spreken. „Thuis is het onderwerp taboe. Ouders die tegen hun zoon zeiden dat hij er niet meer over mocht praten, een moeder die zei dat ze liever een achterlijk kind had gehad dan een homoseksuele zoon. Een ander vertelde me dat zijn ouders, broers en zusters niets meer met hem te maken wilden hebben.” Getrouwde homo’s moesten leven met een vrouw die heel boos en verdrietig was, of, in een ander geval, zei dat ze haar man ‘verafschuwde’ en hem voortdurend vernederde. „Coming out zien deze mensen niet als een mogelijkheid”, zegt De Koster. „Ze weten dat het hun sociale leven zou verwoesten.” Daar komt nog bij dat ze ook zelf worstelen met hun geaardheid. Ze zien die als een fout, een onvolmaaktheid. Voor de getrouwde mannen is scheiden ondenkbaar, ze willen de gelofte die ze hebben afgelegd niet breken.

Voor deze mensen is het forum, waaraan ze met een schuilnaam deelnemen, een uitlaatklep, de enige plek waar ze zichzelf kunnen zijn en waar ze met anderen kunnen spreken over homoseksualiteit. „Deze mensen hebben bij die kille technologie dus heel veel baat”, zegt De Koster. In zijn onderzoek citeert hij een deelnemer die tegen hem zegt: „Er is iets wat je voortdurend kwelt, en je kunt het er met niemand over hebben. Dat is zo extreem, zo frustrerend. [...] Soms had ik het gevoel dat ik stikte.”

Naast deze groep was er een groep voor wie het forum meer een springplank was. Hier waren de deelnemers in het dagelijks leven wel voor hun geaardheid uitgekomen, ze waren ook niet sociaal geïsoleerd, voelden zich niet gestigmatiseerd, maar ze leefden nog steeds binnen een orthodox-christelijke omgeving. Dat leidde tot praktische problemen en op het forum discussieerden de deelnemers over oplossingen daarvoor. Zoals een van hen in het onderzoek van De Koster zegt: „Ik denk dat je als je verantwoordelijk leeft, best christen en homo kunt zijn. Het gaat erom hoe je dat doet.” Voor alle deelnemers geldt, zegt De Koster, dat ze het geloof niet als iets negatiefs zien. „Ze zien het niet als de bron van een probleem. De gay scene is ook helemaal geen perspectief voor ze, dat vinden ze veel te lichtzinnig.”

Het onderzoek van De Koster maakt deel uit van een drieluik. Hij werkt aan de Erasmus Universiteit aan een proefschrift over internetgemeenschappen. Eerder bestudeerde hij een webforum van mensen met extreem-rechtse sympathieën, ‘Stormfront’, en op het moment onderzoekt hij het forum van de site ‘Flitsservice’, trefpunt voor mensen die de strijd aanbinden met snelheidscontroles.

„Het gaat mij om de sociale gevolgen van internet”, zegt De Koster. „In de discussies zie je steeds twee opvattingen. Aan de ene kant het idee dat internet vervreemdend en polariserend werkt, dat het mensen de kans geeft zich te isoleren en zich te verschansen in groepen van gelijkgezinden, de ‘Cyber Balkanisering’. Aan de andere kant de opvatting dat het net nieuwe gemeenschappen creëert, en mensen samenbrengt. In mijn project bekijk ik welke plaats het net inneemt in hun gewone leven. De homo’s die in het gewone leven niet voor hun geaardheid uit kunnen komen, vinden in het forum verlichting van hun problemen door de steun en het begrip van gelijkgezinden. Zij willen het lidmaatschap ook beperkt houden. Maar voor de mensen die meer praktisch zijn georiënteerd is het forum een deel van hun sociale leven, en ze hebben er ook geen bezwaar tegen als bijvoorbeeld hetero’s op het forum actief zouden zijn.”

Hebben de ervaringen in het forum ook gevolgen voor hun werkelijke leven? De Koster: „Dating is niet de bedoeling van het forum, en daar wordt ook op gelet. Maar het forum werkt wel op een andere manier. Een deelnemer vertelde mij dat hij, doordat hij op het forum zijn hart had uitgestort, in het werkelijke leven voor het eerst de moed had opgebracht om het aan een ander te vertellen.”