Ze dragen de dood als een gewaad

Met haar gedicht haalde ze de finale van de Arabische Idols, die vanavond op tv is.

Op militante islamitische websites wordt ze intussen met de dood bedreigd.

Het was een opzienbarend protest op een opzienbarend podium. Van top tot teen bedekt in een zwart gewaad haalde een Saoedische vrouw tijdens de Arabische versie van Idols hard uit naar conservatieve islamitische geestelijken met hun wrede religieuze verordeningen. Het werd live op tv uitgezonden.

De uitzending leek niet helemaal op Idols: de deelnemers overtroeven elkaar namelijk niet met hun zangkunsten, maar met traditionele Arabische poëzie. In eerdere afleveringen zaten de dichters op een podium voor het publiek, terwijl ze odes declameerden aan de schoonheid van het bedoeïenenleven en de roem van hun heersers. Of ze beweenden de kloof tussen arm en rijk.

Vorige week zat daar ineens Hissa Hilal, alleen haar ogen zichtbaar door haar zwarte gewaad. Ze droeg een kritisch gedicht voor over islamitische geestelijken die mensen bang maken met hun fatwa’s, religieuze decreten. En die „als wolven jacht maken” op degenen die op zoek zijn naar vrede.

Haar vijftien verzen tellende gedicht had de vorm van een vertelling die door nomadische stammen op het Arabisch schiereiland wordt gebruikt. „Ik heb het kwaad in de ogen van fatwa’s gezien, in een tijd dat het toegestane wordt verdraaid tot het verboden is”, reciteerde ze. Hilal noemde de fatwa’s „een monster dat uit zijn schuilplaats komt [...] als de sluier wordt opgelicht van het gezicht van de waarheid”.

Haar gedicht kreeg luid applaus van het publiek. De drie juryleden gaven haar de hoogst mogelijke cijfers voor haar voordracht en complimenteerden haar voor het behandelen van een controversieel onderwerp. Dit jurycommentaar, de stemmen van de 2.000 mensen in het publiek en de vele sms’jes van kijkers leverden haar een plek op in de finale, die vanavond wordt uitgezonden.

Hilal wordt na de uitzending niet alleen geroemd, op militante islamitische websites wordt ze met de dood bedreigd. Ze haalt haar schouders op over de controverse. „Mijn poëzie is altijd provocatief geweest voor degenen die onze cultuur en religie hebben gekaapt. Het doden van mensen is zo gemakkelijk voor hen, het behoort altijd tot de mogelijkheden.”

Haar gedicht wordt gezien als een reactie op de prominente Saoedische geestelijke Sheik Abul-Rahman al-Barrak. In een fatwa oordeelde hij dat degenen die willen toestaan dat mannen en vrouwen in dezelfde ruimte bijeenkomen als ongelovigen de doodstraf verdienen.

Meer in het algemeen wordt haar gedicht uitgelegd als kritiek op de vele fundamentalistische geestelijken in Saoedi-Arabië en elders in de regio die veel invloed hebben via televisieprogramma’s, betrekkingen aan universiteiten en websites.

Hilal, die vroeger poëzieredacteur was bij de Arabische krant Al-Hayat, beschreef militante geestelijken in haar gedicht als „kwaadaardig van stem, barbaars, boos en blind, die de dood dragen als een gewaad, vastgemaakt met een gordel”, een kennelijke verwijzing naar bomgordels van zelfmoordterroristen. Ze bekritiseert het extremisme dat „onze samenleving in sluipt” via fatwa’s.

Een van de redenen dat Hilal’s gedicht zo veel reacties oproept, is dat poëzie een prominente plaats in de Arabische cultuur inneemt. Sommige dichters in het Midden-Oosten hebben net zoveel fans als rocksterren.

Het programma The Million’s Poet is in 2006 gelanceerd door het ministerie van Cultuur van Abu Dhabi, de hoofdstad van de Verenigde Arabische Emiraten, om poëzie te bevorderen. De show biedt dichters een kans om hun werk onder de aandacht te brengen. Het wordt wekelijks uitgezonden op een satellietzender die in de hele Arabische wereld te ontvangen is. De deelnemers worden beoordeeld op hun stem en de stijl van hun voordracht, maar ook op onderwerpkeuze, zegt Sultan al-Amimi, een van de drie juryleden van de show.

Hilal is een van de vijf finalisten. Vanavond draagt ze een gedicht voor over de invloed van de media. De andere kandidaten zullen onder andere een gedicht reciteren over de positie van de vrouw en over terrorisme. De winnaar ontvangt omgerekend 880.000 euro en wordt op 31 maart bekendgemaakt. (AP)