Drie saucijsjes zijn samen nog geen worst

De Haagse crisis rondom de inzet in Uruzgan trof ook de Noord-Limburgse gemeenten Gennep, Bergen en Mook en Middelaar. Hun fusie is uitgesteld.

„Ontzettend boos en teleurgesteld” is de Gennepse burgemeester Marlies de Loo (CDA). Bijna was de fusie tussen Gennep, Bergen en Mook en Middelaar beklonken, verklaart de Tweede Kamer het onderwerp controversieel.

De Loo: „Twee van de drie gemeenten willen samen. In de gemeenteraad van Bergen was slechts de kleinste meerderheid tegen. De provincie is voor. Het kabinet eveneens. Dan moet je als de Tweede Kamer de discussie niet dunnetjes over willen doen. Wat zijn trouwens de objectieve criteria die ze daar hanteren? Die ene stem in de raad van Bergen? De laatste zich verzettende inwoner van het laatste kerkdorp?”

De Loo bezint zich met medebestuurders en ambtenaren op de situatie. „We hadden al een nieuwe gemeentesecretaris gevonden. Het sociaal statuut lag er. Per 1 juni zouden ambtenaren worden herplaatst. Nu bungelen we. Voor hoelang is onduidelijk. Het invullen van vacatures hebben we jaren uitgesteld. Moeten we dat blijven doen? We zouden graag mensen aannemen die passen bij een fusiegemeente, maar daar hebben we nu het geld niet voor.”

Het was de Limburgse CDA-gedeputeerde Ger Driessen die een paar jaar geleden het spel op de wagen bracht. De gemeenten in Noord-Limburg waren te klein en te zwak voor de toekomst. Ze mochten zelf partners zoeken. Driessen stelde provinciale miljoenen in het vooruitzicht voor opbloeiende liefdes. Alle gemeenten sprongen netjes door zijn hoepel. De herindelingspremie vloeide grotendeels terug naar nieuwbouw voor de Floriade 2012, een project dat Driessen ook trekt. Hij kon tevreden zijn. Alleen in de kop van Noord-Limburg haperde de herindeling. Driessen: „Kennelijk wil men in Bergen niet af van de ons-kent-onsmentaliteit. Misschien willen bepaalde bestuurders hun erfenis niet op laten gaan in een groter geheel. Ik weet niet wat er precies achter zat.”

Bergen (13.000 inwoners), Gennep (17.000 inwoners) en Mook en Middelaar (8.000 inwoners) vormen het uiteinde van Limburg, ver verwijderd van de provinciehoofdstad. Het zijn landelijke gemeenten met veel natuur, onder meer Nationaal Park De Maasduinen. Voor inwoners van Mook is het Vrijthof in Maastricht precies even ver weg als de Dam in Amsterdam. De inwoners zijn volledig gericht op Nijmegen. Veel werknemers van Radboud Universiteit en Radboud Ziekenhuis genieten in Noord-Limburg van het buitenleven. Gennep heeft de blik gericht naar de Brabantse overkant van de Maas, naar plaatsen als Cuijk en Boxmeer. Bergenaren vallen voor een belangrijk deel terug op de voorzieningen in Venray, en in iets mindere mate in Venlo.

Het smalle grondgebied van de drie gemeenten ligt ten oosten van de Maas, de streek die bij het hertogdom Kleef hoorde. Omdat Nederland twee eeuwen geleden zijn rivieren graag vrijhield van vijandelijke kanonskogels, werd een strook land ter grootte van het bereik van een kanon langs de Maas aan het koninkrijk toegewezen.

Bijna vijftig kilometer lang zou een nieuw te vormen fusiegemeente worden. Erik Jurgens, oud-PvdA-politicus, emeritus-hoogleraar staats- en bestuursrecht en voorzitter van een stichting rond een kasteelruïne in Bergen, sprak tijdens een hoorzitting van de vaste Kamercommissie van „een worst”. Het Kamerlid Pierre Heijnen (ook PvdA) was niet overtuigd: „Heeft u niet liever een stevige worst dan drie saucijsjes?”

Het finale Kamerdebat over de kwestie was aanstaande, toen onoverbrugbare meningsverschillen over de verlenging van de Uruzganmissie alles veranderden. Met het demissionair worden van het kabinet-Balkenende IV is de herindeling in de kop van Noord-Limburg controversieel verklaard, net als die in ’t Gooi (Bussum, Muiden, Naarden, Weesp) en op de Utrechtse Heuvelrug (Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg).

„Een onverwachte wending”, glimlacht Dick Klaverdijk (CDA), sinds 1988 burgemeester van Bergen, en voorstander van zelfstandigheid. „Als het debat er deze maand was gekomen, hadden we een grote kans gehad om het te halen. SP, PVV, SGP, Verdonk en de Partij voor de Dieren zijn tegen. Het CDA is een vraagteken. Maar Tweede Kamerlid Ger Koopmans heeft bij herhaling nee gezegd en ook het partijbestuur heeft zich uitgesproken tegen gedwongen herindeling.”

Vic Timmermans, inwoner van Well (gemeente Bergen), was inspreker op een bijeenkomst van de provincie in Afferden. Hij kijkt er met gemengde gevoelens op terug: „Ik ben onderdeel geweest van een circus. Ik heb mijn act mogen doen. Voor het publiek in de zaal had het misschien best wel impact, maar verder heeft het geen zak uitgehaald. De provinciale politici hadden het allang voorgekookt.”

Niet dat hij vooraf hoge verwachtingen had. Woede om de fusieplannen dreef hem naar de bijeenkomst. „Ik heb me onvoorstelbaar geërgerd aan de manier waarop de provincie de mensen voor de gek heeft gehouden. Het moest en zou zoals Driessen het wilde. Herindeling is misschien wel nodig, maar voor Bergen had je ook naar Venray of Arcen kunnen kijken.”