Donner kiest eigen route voor pensioen

De sociale partners hebben consensus over het bestuur van de pensioenwereld. Maar minister Donner komt met zijn eigen, geheel andere opvattingen.

Hier zit de pensioenlobby van werkgevers en vakbonden niet op te wachten. Maandag hadden de onderhandelaars en de bestuurders van de pensioenwereld, onder wie Gerard Verheij (VNO-NCW), Jos Brocken (FNV, Metalektro pensioenfonds) en Peter Gortzak (vakcentrale FNV) Tweede Kamerleden in een urenlange hoorzitting twee dingen duidelijk gemaakt.

Eén: de pensioenwereld ontwerpt na het echec over de AOW vorig jaar in het overlegforum van de Sociaal Economische Raad (SER) nu wel een akkoord over de aanvullende pensioenen. En twee: de lobby wil zijn dominante rol in de besturen van de pensioenfondsen (660 miljard euro beleggingen) houden zoals het is. Met wat kleine aanpassingen natuurlijk. Na de pensioencrisis die volgde op de kredietcrisis, waarin de pensioenfondsen 120 miljard euro verloren, kunnen zij moeilijk op oude voet verder gaan. „Het is niet eenvoudig, maar we zijn vast van plan er samen uit te komen”, zei werkgeversvertegenwoordiger Verheij.

Maar demissionair minister Donner (Sociale Zaken; CDA) zet in een brief, die hij een dag na de hoorzitting naar de Kamer stuurde, een streep door de consensus van de sociale partners. Hij reageert formeel op het VVD/D66-initiatiefwetsvoorstel van Stef Blok en Fatma Koser Kaya om ouderen een plaats te geven in de besturen van de grote pensioenfondsen, zoals ABP (ambtenaren en leraren) en Zorg en Welzijn.

Maar Donner reageert ook expliciet op de hoorzitting waar fundamenteler kritiek op de fondsbesturen te beluisteren was. Want hoe heeft het zo mis kunnen gaan, wilden Kamerleden weten. Op die vraag had Jean Frijns, oud-directeur van ABP, een simpel antwoord. „Rendementsdwang.” Frijns leidde een commissie die op Donners verzoek het beleggingsbeleid en risicobeheer van de pensioenfondsen onderzocht. Hun strategie was eenzijdig rendementsgedreven. „Besturen van pensioenfondsen hadden te weinig controle over de uitvoering, waardoor externe fondsbeheerders te veel vrijheid kregen.” In de besturen moeten volgens Frijns derhalve meer onafhankelijke deskundigen worden benoemd. Het ontbreekt de besturen volgens Frijns aan voldoende deskundigheid om risico’s goed in te kunnen schatten.

Het voorstel van Blok en Koser Kaya om ouderen in de fondsbesturen op te nemen miskent volgens minister Donner de noodzaak om het „deskundig beleggingsbeleid” te versterken. Het initiatiefvoorstel biedt volgens hem slechts een deeloplossing, terwijl het hele bestuursmodel van de pensioenfondsbesturen niet alleen verbeterd moet worden op het gebied van deskundigheid.

Donner wil liefst in één keer een dubbele slag maken: beter bestuur van pensioengeld én Nederland wapenen tegen de kosten van de komende vergrijzing.

In de hoorzitting hield Kees Goudswaard, hoogleraar in Leiden, de Kamerleden voor dat de financiële houdbaarheid van het pensioenstelsel wordt ondergraven als er geen aanpassingen komen. Goudswaard leidde een commissie die de toekomst van de pensioenen in kaart heeft gebracht.

De verdeling van lusten en lasten tussen ouderen en jongeren is oneerlijk, constateerde Goudswaard. Daar moet zeker naar gekeken worden bij aanpassing van het stelsel, raadde hij aan.

Donner volgt hem. Het gaat niet alleen om ouderen. De positie van alle deelnemers aan pensioenregelingen, zowel werkers als gepensioneerden, staat onder druk, vindt hij. Donner stelt versterking van de besturen met onafhankelijke deskundigen voor, maar hij vindt ook dat een „adequate vertegenwoordiging van alle risicodragers” nodig is. Hij vindt het VVD/D66-wetsontwerp over de grotere rol van ouderen in de besturen „te rigide” gezien de verscheidenheid van fondsen (ruim 600) en pensioenregelingen (duizenden).

De brede blik van Donner is koren op de molen van Martin Pikaart, voorzitter van de bond Alternatief Voor Vakbond die onder andere jongeren en flexwerkers vertegenwoordigt. Hij zegt: „Jongeren lopen bij pensioenen de meeste risico’s en houden straks nauwelijks iets over als het systeem niet wordt aangepast.”