Alle subtiliteit is verdwenen in Washington

De zorgwet heeft de kloof tussen Republikeinen en Democraten verder vergroot.

Op zoek naar verzoening zal Obama voor onaangename verrassingen kunnen zorgen.

Gisteren was een politieke feestdag voor Obama en de Democraten. De president ondertekende de wet voor een nieuw zorgstelsel en het woord historisch is al zo vaak gevallen dat het sleets wordt. Het interessantste is wat de dag van morgen brengt: hoe nu verder?

De grote keerzijde van Obama’s, jawel, historische zege is dat zijn zelfgekozen imago van consensuspoliticus schade heeft opgelopen. Het nieuwe stelsel, een zorgverzekering voor in principe iedere Amerikaan, kwam er met alleen de stemmen van Democraten. En een president, leider van alle Amerikanen, die de indruk wekt dat hij alleen met de eigen partij kan werken, loopt een groot risico. Vraag maar aan George W. Bush.

Het probleem is niet nieuw voor Obama. Het speelde in zijn eerste jaar als president rond alle grote binnenlandse vraagstukken: het stimuleringsbeleid, de nationalisatie van de auto-industrie, de aanpak van het begrotingstekort.

Maar strategisch denken is deze president niet vreemd. Telkens als hij het gevaar loopt dat de bevolking hem zal beschouwen als een (te) progressieve partijtijger, komt hij met een antwoord op het gebied van veiligheidsbeleid en buitenlandse politiek: extra troepen naar Afghanistan, verhevigde aanvallen op Al-Qaeda in Pakistan.

Niemand moet daarom vreemd opkijken als hij zijn partij de komende weken confronteert met weer zo’n onaangename verrassing. Afgelopen maand is duidelijk geworden dat het Witte Huis praat met de Republikeinse senator Lindsay Graham om het progressieve antiterreurbeleid te herzien. Graham is er fel tegen om het proces tegen het zelfverklaarde brein achter 9/11, Khalid Sheikh Mohammed (‘KSM’), in een civiele rechtbank te voeren. Hij wil dat KSM wordt berecht voor een militair tribunaal, de oplossing van Bush waartegen Obama en Democraten te hoop liepen omdat het de rechten van de verdachte onaanvaardbaar zou inperken.

Het compromis waaraan wordt gewerkt houdt in dat de regering de militaire commissies die Bush instelde, alsnog accepteert. In ruil daarvoor zal Graham proberen zijn partij over te halen alsnog mee te werken aan sluiting van Guantánamo Bay (‘Gitmo’), de omstreden gevangenis voor terreurverdachten op Cuba.

Op dit moment is dat nagenoeg onmogelijk, omdat het Amerikaanse Congres in 2009 op Republikeins initiatief vastlegde dat de VS niet bereid zijn gevangenen uit Guantánamo toe te laten. Obama heeft een gevangenis in Illinois op het oog om de terreurverdachten onder te brengen.

Ongetwijfeld komt Graham de komende dagen onder immense druk van zijn partij te staan van dit compromis af te zien. In Republikeinse ogen zou hij Obama ermee in de kaart spelen, omdat die zich dan kan presenteren als leider die bereid is pijnlijke compromissen te aanvaarden in ruil voor politieke consensus. Juist na het weekeinde doen Republikeinen er alles aan Obama te brandmerken als iemand met een on-Amerikaans progressieve agenda.

Zij maakten hun agenda voor de komende maanden – de Congresverkiezingen zijn in november – dinsdag meteen duidelijk. Op de website van de partij werd de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Democraat Nancy Pelosi, afgebeeld tegen een achtergrond van een vlammenzee met de tekst ‘Fire Pelosi’ – waarbij in het midden bleef of het om haar ontslag dan wel verbranding gaat. Het is de manier waarop partijpolitieke oorlog in de VS wordt gevoerd: subtiliteit is allang geen streven meer.

Het verklaart ook waarom Republikeinen een nummer maken van hun belofte de nieuwe zorgwet terug te draaien zodra zij in november de meerderheid in het Congres terug zouden winnen. Rekenkundig is het onmogelijk. Republikeinen zouden na november 67 zetels in de Senaat moeten bezetten (ze hebben er nu 41) en zij kunnen domweg onvoldoende Democratische zetels terugwinnen om aan dat aantal te komen.

Een andere tegenactie van de partij – procedures van Republikeinse staten omdat de nieuwe wet ongrondwettelijk zou zijn – lijkt niet veel kansrijker. Het in meerderheid conservatieve Hooggerechtshof zou het sinds 1965 veelvuldig door het Hof geaccepteerde principe moeten verwerpen dat zorgwetgeving een voorrecht van de federale regering is. In theorie is dat niet onmogelijk. Het zou een spectaculaire ommezwaai vergen van conservatieve opperrechters, die in hun verhoren hebben beloofd dat zij eerder door het Hof ingenomen constitutionele principes niet zullen verwerpen.

Het kreeg weinig aandacht, maar door de zorgwetgeving moesten Republikeinen ook een slachtoffer in eigen gelederen noteren. De man die door ervaren partijgangers werd getipt als de kansrijkste Republikein in 2012, oud-gouverneur Mitt Romney van Massachusetts, verspeelt zijn kansen als zijn partij de komende jaren alles op verzet tegen het zorgstelsel zet. Als gouverneur voerde Romney in Massachusetts een zorgstelsel in dat op hoofdlijnen overeenstemt met het systeem van Obama.

Zo zitten beide partijen gevangen in hun eigen realiteiten. Het nieuwe zorgstelsel is niet populair, en daarom kwetsbaar voor Republikeinse aanvallen. Tegelijk is het nieuwe stelsel allerminst de Amerikaanse omarming van socialistische principes die Republikeinen er graag van maken.

Voor Obama lijken de risico’s vooral te zitten in de compensatie die hij zoekt op het gebied van veiligheidsbeleid. De laatste dagen is veelvuldig gesproken over president Lyndon Johnson (1963-1969), de laatste Democratische president die met zijn Great Society belangrijke sociale wetgeving doorvoerde. Ook Johnson compenseerde dat met een buitenlands beleid dat niet goed lag in zijn eigen partij, en dat werd zijn politieke dood: hij struikelde uiteindelijk over de oorlog in Vietnam.

Bekijk internetcampagne tegen Pelosi: gop.com/firepelosi