Schuldbekentenis in Rio Tinto-zaak

Achter gesloten deuren is gisteren de behandeling van de rechtszaak tegen vier werknemers van Rio Tinto begonnen. Volgens China maakten zij zich schuldig aan corruptie.

Negen maanden zitten ze al vast, de vier medewerkers van de Brits-Australische mijnbouwer Rio Tinto die worden verdacht van het stelen van bedrijfsgeheimen en corruptie. Gisteren gaf een van hen op de eerste dag van de behandeling van het proces tegen de vier in Shanghai toe dat hij steekpenningen heeft aangenomen. Ook de andere drie bekenden schuld.

De getuigenis van Stern Hu, het voormalige hoofd marketing en verkoop van Rio Tinto in China, geef een verrassende wending aan een politiek gevoelig conflict tussen een van de grootste leveranciers van ijzererts ter wereld en zijn belangrijkste klant, de Chinese staat.

Het geschil wordt in het Westen met argusogen gevolgd. In de eerste plaats doet de verklaring van de Australiër Hu, die de onderhandelingen leidde over een nieuw ijzerertscontract met de Chinese staalindustrie en nu samen met drie Chinese Rio Tinto-werknemers terechtstaat, vragen rijzen over de manier waarop concerns als Rio Tinto zakendoen in China.

Elk jaar wordt de prijs van ijzererts – die doorwerkt in de staalprijzen – uitonderhandeld tussen de drie grootste mijnbouwers, waaronder Rio Tinto, en de staalindustrie. Persoonlijke relaties spelen daarbij een belangrijke rol. Zeker in China, waar topbestuurders van staatsbedrijven vaak vertrouwelijke bedrijfsinformatie uitwisselen met buitenlandse collega’s in ruil voor wederdiensten.

De rechtszaak in Shanghai legt de vinger op een gevoelige kwestie in China: de voor westerse bedrijven onduidelijke Chinese wetgeving op tal van terreinen die ruimte biedt voor willekeur. Zo liep Google stuk op de Chinese censuurregels op internet – wat gisteren voor het Amerikaanse internetbedrijf reden was zijn Chinese website voortaan om te leiden via Hongkong.

Rio Tinto zelf heeft steeds volgehouden dat geen enkele van zijn managers zich schuldig heeft gemaakt aan corruptie. De advocaat van Hu benadrukt dat de uitspraken van zijn cliënt geen schuldbekentenis zijn. De bedragen die in het kader van onderhandelingen over ijzerertscontracten zouden zijn ontvangen, zijn volgens hem „legitieme commissies” op de verkoop van ijzererts – geen steekpenningen dus.

Die argumenten zullen wellicht vandaag op de tweede dag van het proces uitgebreid aan bod komen. Over de verdenking dat Hu en zijn drie collega’s zich ook schuldig hebben gemaakt aan bedrijfsspionage zal de rechtbank zich naar verwachting morgen buigen. Het proces vindt achter gesloten deuren plaats.

De rechtszaak heeft een belangrijke politieke component. De Chinese justitie arresteerde de vier medewerkers van Rio Tinto in juli vorig jaar, precies een maand nadat een deal was mislukt waarin het Chinese staatsbedrijf Chinalco een stevig pakket aandelen wilde kopen in de Brits-Australische mijnbouwer.

Eerst luidde de officiële aantijging dat het viertal staatsgeheimen had gestolen – een misdrijf waarop in China levenslang of de doodsstraf staat. Dit werd later teruggebracht naar het op onrechtmatige wijze in handen krijgen van commerciële of bedrijfsgeheimen. Hierop staat ook gevangenisstraf.

De aanhouding gebeurde ook na verwoede pogingen van de Chinese staalindustrie om met de drie wereldmarktleiders – het Braziliaanse Vale en de Brits-Australische concerns Rio Tinto en BHP Billiton – een lagere prijs te onderhandelen voor de levering van ijzererts in de periode 2009-2010. Die gesprekken draaiden op niets uit.

Peking moest zich daardoor tot de markt wenden waar ijzererts op dagbasis wordt verhandeld, met fors hogere prijzen tot gevolg. De prijs van een ton ijzererts op die zogeheten spotmarkt schommelde gisteren rond de 144 dollar, meer dan het dubbele van de contractprijs (60 dollar) die de Japanse staalindustrie afgelopen jaar met Rio Tinto overeenkwam.

Het juridische steekspel kan ook de komende onderhandelingen voor de levering van ijzererts in de periode 2010-2011 bemoeilijken. Die gesprekken starten op 1 april. Bestuursvoorzitter Tom Albanese van Rio Tinto, die gisteren in Peking was voor een conferentie, benadrukte dat hij de goede relaties met China niet in gevaar wil brengen. „We wachten met respect op de uitkomst van het proces”, zei hij. In een poging die relaties te verbeteren, meldde Rio Tinto afgelopen week dat het met Chinalco een gezamenlijk bedrijf wil starten voor de ontginning van ijzererts in Guinee.