PvdA heeft D66 nog altijd nodig in Amsterdam

Een Amsterdams college met PvdA en D66 als ‘as’ lag voor de hand. Vorige week ging het mis. Toch zullen ze mogelijk weer in elkaars armen worden gedreven.

De vroeg geknakte liefde tussen de PvdA en D66 in Amsterdam kan als grafschrift ‘ni avec toi, ni sans toi’ krijgen. Want net als de geliefden in de Franse film waaraan het citaat is ontleend, kunnen de partijen niet zonder elkaar – en ook niet meer met elkaar. D66 kon naar eigen zeggen niet anders dan breken met de ‘regenteske’ PvdA, maar tegelijkertijd is de partij eigenlijk een onmisbaar stuk in de puzzel van de collegevorming.

Daarom heeft informateur Eberhard van der Laan gisteren nog heel lang geprobeerd om D66-leider Ageeth Telleman op andere gedachten te brengen. Tevergeefs. Vandaag, aan het eind van de middag, zou er op verzoek van Van der Laan nog eens een gesprek plaatshebben tussen de PvdA en D66. De publicatie van Van der Laans rapport over de informatie, dat oorspronkelijk gistermorgen zou verschijnen, is in elk geval uitgesteld tot na dit gesprek.

Op grond van de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen vinden de meeste politieke waarnemers de combinatie PvdA en D66 de meest voor de hand liggende basis voor het college. De PvdA is met 15 zetels de grootste partij in Amsterdam, waar de sociaal-democraten het lokale bestuur al decennia domineren. D66 is met 7 zetels de derde partij van de hoofdstad, net als GroenLinks, maar de democraten boekten wel de grootste winst bij de verkiezingen.

De eerst echte onderhandelingsgesprekken tussen PvdA en D66 waren zo veelbelovend, dat de partijen woensdag naar buiten brachten de ‘as’ van het college te willen vormen. De partijen vonden elkaar makkelijk bij extra investeringen in het onderwijs, terwijl er tal van voorstellen voor bestuurlijke vernieuwing op tafel lagen. Wel liet D66 in de media steeds weten dat iemand van buiten de Amsterdamse politiek waarnemend burgemeester moest worden, maar de PvdA zag dit niet als breekpunt.

Toen Lodewijk Asscher, leider van de PvdA, vrijdag als waarnemer werd beëdigd, brak D66 de collegeonderhandelingen subiet af. De fractie van D66 heeft twee principiële bezwaren tegen de benoeming van Asscher, die de post bezet tot de definitieve opvolger van Job Cohen wordt benoemd. Allereerst heeft de PvdA-voorman volgens D66 een veel te scherp politiek profiel om als burgemeester boven de partijen te kunnen staan. Ten tweede staat het D66 tegen dat de PvdA de tijdelijke opvolging in eigen kring heeft geregeld.

De PvdA vindt de bezwaren nogal overdreven, omdat het om een tijdelijke functie gaat. PvdA-onderhandelaar Carolien Gehrels wees erop dat in het verleden VVD’er De Grave inviel voor de vertrokken PvdA’er Van Thijn. De relativerende reactie van de PvdA versterkt bij D66 het gevoel niet serieus genomen te worden; de PvdA had bij de waarneming ook een concessie aan D66 kunnen doen om een coalitie te kunnen vormen, redeneert de partij.

De PvdA lijkt de emoties bij D66 niet goed te hebben ingeschat. Het stak de democraten dat de PvdA een feestje bouwde rond het aantreden van Cohen als lijsttrekker tijdens de rouw om de overleden D66-oprichter Hans van Mierlo. Daar kwam bij dat Asscher op dezelfde dag nog liet weten de functie van waarnemer te ambiëren. En toen Telleman vorige week donderdag terugkwam van de begrafenis van Van Mierlo, begreep ze al snel dat de benoeming van Asscher in kannen en kruiken was.

Daar komt bij dat D66 zoveel campagne heeft gevoerd voor een andere bestuurscultuur, dat de partij in de eigen beleving niet meer akkoord kan gaan met de ‘erfopvolging’. Tegelijkertijd peinst de PvdA er niet over om Asscher zijn functie te laten opgeven. Betrokkenen waren vanmorgen dan ook niet optimistisch over het verzoeningsgesprek vanmiddag.

De PvdA zal waarschijnlijk moeten zoeken naar andere coalities. De eerste voorkeur is de voortzetting van het huidige college met D66, maar dat heeft net geen meerderheid meer. Met de SP erbij komt de coalitie op 25 van de 45 zetels, krap in tijden van economische crisis en bezuinigingen. De vorming van ‘Havana aan de Amstel’ wordt ook bemoeilijkt door de Noord-Zuidlijn. De SP wil stoppen met de geplaagde metrolijn, de huidige coalitie wil ermee door.

Een groen-paarse coalitie met de VVD heeft een royale meerderheid (30 zetels), maar is niet zo waarschijnlijk. GroenLinks en de VVD hebben grote meningsverschillen over de parkeertarieven, het terrasbeleid en de middelen om de misdaad te bestrijden. Bovendien koestert GroenLinks-leider Maarten van Poelgeest grieven over uitlatingen van de Amsterdamse VVD in het integratiedebat.

Dus het is niet ondenkbaar dat als de collegeonderhandelingen vastlopen, de PvdA toch weer uitkomt bij D66. Niet zonder elkaar, dus dan toch maar met elkaar.