Oud maar sexy speelgoed

De Lomo, een oude camera uit Rusland, heeft veel fans.

Op een Lomography-avond in fotografiemuseum Foam leer je hoe je omgaat met dit bijzondere apparaat.

Het lijkt wel speelgoed, zo weinig weegt de Lomo en zo simpel als hij er uitziet. Vanya Pieters (25) pakt haar rood-witte plastic camera en schat het gewicht. „100, 200 gram maximaal.”

Pieters is gevraagd om op de speciale Lomography-avond in fotografiemuseum Foam op 5 maart tips te geven hoe mensen het beste met de Lomo overweg kunnen. Voor haar op tafel liggen tientallen foto’s, gemaakt met haar Lomo. „De kleuren vind ik mooi, kijk deze maar, de lucht krijgt roze vlekken. En heel simpel kun je bijzondere effecten krijgen, als je er bijvoorbeeld voor kiest het rolletje half door te draaien, of helemaal niet.” Dat heet ‘double exposure’.

Foam_Lab, het broertje van Foam, is de organisator van Lomography. Op deze avond is de documentaire Shoot from the hip te zien over de oorsprong van de Lomo, kun je advies inwinnen over het gebruik van de camera, is er de Playground om te oefenen en kunnen bezoekers zich inschrijven voor de safari’s: fotografische ontdekkingstochten door Amsterdam in april en mei.

De Lomo is namelijk geen gewoon fototoestel. De Lomo heeft fans, bewijst de drukbezochte avond in Foam. En dat dankzij de Lomographic Society International; een internationale fotografische beweging met ambassades en ambassadeurs over de hele wereld. Hanneke Metselaar (30) is de Nederlandse ambassadeur. Zij verkoopt als enige in Nederland Lomo’s in haar winkel aan de Vijzelstraat in Amsterdam. De goedkoopste is 30 euro, de duurste 250. Dat is de old skool-variant in een houten doos.

Met de Lomo maak je niet op de gebruikelijke manier foto’s. De foto’s zijn snapshots, vaak genomen zonder dat de maker door de lens kijkt. Snel dus, en vaak van dichtbij. Bezitters van de Lomo hebben niet alleen een analoge camera, ze voelen ook een verbondenheid met andere Lomo-eigenaren. Via de Lomography-site kunnen ze met elkaar in contact komen. Sommigen versturen hun volgeschoten rolletje naar een ander, die er weer overheen fotografeert. Het resultaat delen ze met elkaar.

Dat heeft Geert Eichhorn (24) nog nooit gedaan, zegt hij, maar hij gaat wel eens met vrienden en hun Lomo’s op pad. Met een Lomo kun je „compleet uit je bol gaan”. „Het is niet altijd scherp, maar je kunt heel goed situaties en gevoelens vastleggen.”

De Russische Lomo, voluit de Lomo Kompakt Automat, werd begin jaren negentig door twee Weense studenten ‘ontdekt’. Vrienden en vrienden van vrienden wilden er ook graag een. Ze zetten exposities op, organiseerden feesten en betaalden die door middel van de verkoop van Lomo’s. Tegen de kopers zeiden ze: je koopt niet alleen een camera maar ook een lidmaatschap van de Lomographic Society, een beweging van Lomo-bezitters. Geheel in stijl van een ‘echte beweging’ kent zij regels, tien in totaal. Regel nummer 1: Neem je camera overal mee naartoe, en nummer 8: Je hoeft niet van tevoren te weten wat er op de foto staat.

Het bedrijf Lomo, dat sinds 1914 bestaat, werd opgericht om optische instrumenten voor het Russische leger te maken. Lomo maakte ook de eerste filmcamera van Rusland. In 1994 hoorde het bedrijf van het bestaan van de Lomographic Society. Ze hadden geen goed nieuws voor de studenten die langskwamen: de fabriek zou sluiten want het ‘oude Sovjet-apparaat’ kon de concurrentie met de nieuwe, goedkope Japanse camera’s niet aan. Een afspraak die de Lomographic Society wilde maken met Lomo, om maandelijks duizend camera’s af te nemen, liep stuk. De productieprijs bleek veel hoger te liggen dan gedacht.

De studenten lieten het er niet bij zitten en schakelden de Oostenrijkse ambassadeur in. Ook een groep afgevaardigden van het Oostenrijkse parlement kwam naar Sint Petersburg en ontmoette er Vladimir Poetin, destijds locoburgemeester . Poetin sprak met Lomo-directeur Illya Klebanov en adviseerde met de Lomographic Society in zee te gaan. Uiteindelijk werd in het kantoor van Poetin de overeenkomst getekend. Klebanov noemt Poetin in de documentaire Shoot from the hip daarom de „Godfather van Lomo”.

Sinds het bestaan van de Lomographic Society zijn er volgens de website zo’n miljoen ‘lomographers’. Wereldwijd zijn er tien steden met een Lomography-ambassade en twaalf steden met een Lomo-winkel, werd in 2003 een speciale Lomo-lijn geïntroduceerd met tassen, boeken en T-shirts, en kwamen er nieuwe typen Lomo’s op de markt, waaronder de ‘Fisheye’ en een opzetstuk waarmee je à la de polaroidcamera’s direct een afdruk krijgt. Die zijn, ook weer volgens Lomo-criteria, praktisch, gebruiksvriendelijk, goedkoop en sexy.

De Lomo heeft desalniettemin zijn authenticiteit bewaard. Gestroomlijnd of verbeterd is hij niet. De Lomo is nog altijd een simpel toestel met vier instellingen: veraf, minder veraf, dichtbij of heel dichtbij. Kieren tussen de plastic delen zorgen voor een blurry effect op de foto’s. Wil je dat niet, dan kun je met de bijgeleverde rol zwarte tape de kieren afplakken. „Het blijft speelgoed”, zegt Vanya Pieters. „Maar dat is ook het leuke: je kunt niet voorspellen wat het resultaat zal zijn.”

Bekijk de documentaire Shoot from the hip via www.lomolomo.nl.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Oud maar sexy speelgoed (23 maart, pagina’s 26 en 27) staat onjuist vermeld dat Hanneke Metselaar de enige is die in haar Amsterdamse winkel Lomo’s verkoopt. Zij is wel de enige distributeur van Lomography in Nederland.