Europa kritischer jegens Israël

Twee afgelaste ontmoetin-gen met de premier en de minister van Buitenlandse Zaken van Israël markeren de impasse in de relatie met de Europese Unie.

De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken, Avigdor Lieberman, was er speciaal voor naar Brussel gekomen: de EU en Israël zouden vandaag een bijeenkomst hebben over nauwere politieke en economische samenwerking. Daar komt al meer dan een jaar, sinds de oorlog in Gaza, niets van terecht. En nu ging zelfs het praten erover niet door: de vergadering werd afgezegd.

De officiële reden, van Europese kant, was dat de Hoge Vertegenwoordiger voor het Europees buitenlands beleid, Catherine Ash-ton, net vorige week in het Midden-Oosten was geweest. Alles wat er nu te zeggen is, zei een woordvoerder, was daar wel gezegd. Ook de Israëliërs zagen in dat het een slecht moment was voor zo’n bijeenkomst. Die zou alleen nog eens hebben benadrukt hoe moeizaam de verhouding is – er zou nu zeker geen beslissing zijn genomen over intensievere samenwerking.

De EU eiste al eerder dat Israël eerst zou stoppen met de bouw en de uitbreiding van nederzettingen in bezet Palestijns gebied. Nu ook de spanningen tussen Israël en de VS daarover groot zijn, wordt de taal van de Europese politici steviger. De Finse minister van Buitenlandse Zaken, Alexander Stubb, noemde het gisteren in Brussel „volstrekt en absoluut onacceptabel” dat Israël vorige week uitbreiding van een nederzetting aankondigde.

In Israël was er irritatie over het bezoek van Ashton, vorige week, aan Gaza. Haar toespraken tijdens haar bezoek aan het Midden-Oosten en het opiniestuk dat ze gisteren schreef in de International Herald Tribune werden heel precies gelezen. Ze noemde de „oplossing van twee staten, Israël en Palestina, vreedzaam en veilig naast elkaar”. Maar waarom stond daar niet bij dat die oplossing ‘door onderhandelingen’ tot stand moest komen?

Na het nieuws over de bijeenkomst van de EU met Israël die niet doorging, kwam er gisteren ook nog het bericht dat de Israëlische premier Netanyahu deze week toch niet naar Brussel komt. Hij zou kennismaken met de voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders, Herman Van Rompuy. Maar die afspraak viel, anders dan eerst de bedoeling was, volgens de Israëliërs toch niet te combineren met Netanyahu’s bezoek aan de Amerikaanse president Obama.

De EU-ministers van Buitenlandse Zaken, die gisteren in Brussel waren voor hun maandelijkse vergadering, snapten dat wel. De EU, die veel hulpgeld stuurt, zoekt een eigen politieke rol in het Midden-Oosten op te lossen. Maar die is er nog niet. „We zijn de belangrijkste payer in het Midden-Oosten”, zei de Roemeense sociaal-democratische Europarlementariër Corina Cretu gisteren, „maar zeker niet de belangrijkste player.”

De Britse oud-premier Tony Blair, speciale vertegenwoordiger van het Kwartet (VS, Rusland, EU en VN) voor het Midden-Oosten, had de Europese ministers uitgelegd wat volgens hem hun rol moest zijn: hém steunen bij zijn pogingen om de economie en instituties op te bouwen in de Palestijnse gebieden. Dan kregen ze meer invloed in het Midden-Oosten, zei hij. „Van onderaf. Dáár zit nu de vooruitgang.”

De Israëlische minister Lieberman had gisteren in Brussel nog wel vijf aparte gesprekken met Europese ministers van Buitenlandse Zaken die daar toch al waren. Hunboodschap zou zijn dat er snel weer onderhandeld moest worden tussen Israël en de Palestijnen. De Nederlandse demissionair minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Verhagen, zei na zíjn gesprek met Lieberman dat die nogal „sceptisch” was geweest over het „mogelijke resultaat” van zulke besprekingen.

De Europese ministers zeiden gisteren dat ze tevreden waren over het bezoek van Catherine Ashton aan het Midden-Oosten. Ashton had eerder veel kritiek gekregen over reizen die ze wel of niet had gemaakt op – volgens de EU-ministers – verkeerde momenten. Maar nu noemden ze het goed dat Ashton al redelijk snel na haar benoeming, eind vorig jaar, zo’n grote, politiek gevoelige reis had gemaakt.

Na de vergadering van de EU-ministers zei Ashton dat de EU zou gaan doen wat Blair al had gesuggereerd: de Palestijnen krijgen nog meer hulp om zelf verantwoordelijk te worden voor hun bestuur en hun veiligheid.