Boere stond bij liquidaties altijd vooraan

Oorlogsmisdadiger Heinrich Boere was een gretige beul. Zijn beroep op dwang door meerderen is vanochtend door de rechter terzijde geschoven.

Befehl ist Befehl. Dat was de kern van het verweer van de advocaten van de Nederlandse SS’er Heinrich Boere, die vanochtend in Aken tot een levenslange gevangenisstraf werd veroordeeld voor de moord op drie onschuldige Nederlandse burgers in 1944. Boere had van zijn meerderen de opdracht gekregen de liquidatie uit te voeren van Fritz Bicknese uit Breda en Teun de Groot en Frans Kusters uit Voorschoten. Als hij die bevelen niet had opgevolgd, had zijn eigen leven gevaar gelopen, aldus Gordon Christiansen en Matthias Rahmlow, Boeres advocaten.

Met deze strategie volgden de advocaten een beproefd recept. Tijdens processen tegen oorlogsmisdadigers in de decennia na de Tweede Wereldoorlog beriepen veel aangeklaagden zich op het bestaan van zo’n Befehlsnotstand. Een bevel van een meerdere kon je in nazi-Duitsland niet ongestraft naast je neerleggen, beweerden ze. Dit verweer leverde in een aantal gevallen strafvermindering op.

Vandaag liep het anders. De rechtbank maakte korte metten met het verweer van de verdediging van de Nederlander. Voor het optreden van Boere bestonden geen verzachtende omstandigheden, aldus voorzitter Gerd Nohl. „Boere wist dat wat hij deed geen rechtmatige oorlogsdaad was, maar een moordaanslag op onschuldige burgers. Hij en zijn handlangers opereerden niet voor niets incognito, in burgerkleding in plaats van in uniform, en met auto’s met valse nummerplaten.”

De advocaten van Boere hadden getracht aan te tonen dat Boere niet vrijwillig lid was geworden van het SS-Sondercommando onder leiding van Henk Feldmeijer. Deze eenheid was verantwoordelijk voor de zogenoemde Silbertanne-moorden. Als represaille voor aanslagen van het verzet werden tussen september 1943 en september 1944 ruim vijftig Nederlanders vermoord. Het ging hierbij niet om verzetslieden, maar om mannen die in de plaatselijke gemeenschap bekendstonden om het feit dat ze anti-Duits waren.

Ook hier verwierp de rechtbank het verweer van de verdediging. Boere was gevraagd of hij lid wilden worden van de eenheid van Feldmeijer en had daar uit vrije wil in toegestemd. Van een dienstbevel was geen sprake, aldus de rechtbank. Tijdens de acties die Boere vervolgens ondernam, toonde hij zich een overtuigd dader. Rechter Nohl: „Boere stond altijd vooraan. Hij was degene die aanbelde en het eerste schot loste.”

Officier van justitie Ulrich Maass moest bewijzen dat de moorden heimtückisch (achterbaks) waren en dat de slachtoffers geen kans hadden zich te verweren. Anders zou sprake zijn geweest van doodslag, een misdrijf dat reeds verjaard is. De rechtbank oordeelde dat Bicknese, De Groot en Kusters inderdaad „argeloos en weerloos” waren. Eén van hen had zijn beulen zelfs thee aangeboden.

Maass kon gebruik maken van de volledige bekentenis die Boere na de oorlog in Nederland had afgelegd en die hij tijdens het proces in Aken herhaalde. Volgens Boere kon hij de orders van zijn meerderen niet weigeren. „Dat zou mijn eigen dood hebben betekend. We kregen strikte geheimhouding opgelegd. Als we onze mond open zouden doen, stonden we met één voet in het concentratiekamp en met de andere in het graf.” Een kameraad die deze geheimhoudingsplicht had genegeerd, was volgens Boere van de aardbodem verdwenen. De rechter hechtte hieraan geen geloof, bleek vandaag in Aken.

In zijn requisitoir noemde de officier van justitie Boere „meer dan een meeloper. Bij Boere stond de wil tot gehoorzamen voorop. Ook wilde hij aantonen dat hij een echte kerel was”. Die bewoording werd vandaag in het vonnis letterlijk overgenomen.

Rechtbankvoorzitter Nohl ging in zijn vonnis uitgebreid in op het leed dat Boere de nabestaanden van zijn slachtoffers heeft berokkend. Hij nam het de beklaagde kwalijk dat hij tijdens het proces bijna niet op vragen had willen antwoorden. „Het is goed voor ieder mens om aan het einde van zijn leven schoon schip te maken. Ook hadden woorden van uw kant wellicht iets kunnen betekenen voor de familieleden van de mensen die u gedood heeft. Uw uitspraken hadden verder een waarschuwing kunnen zijn voor jongere generaties, zodat zoiets verschrikkelijks in de toekomst niet nog een keer gebeuren kan.”

De rechter brak de staf over de Duitse en Nederlandse justitie, die er lang over hebben gedaan om Boere voor het gerecht te brengen. „Hij heeft zich nooit verstopt en heeft zijn daden ook niet ontkend. Boere is nooit aan een serieuze relatie begonnen, omdat hij er iedere dag rekening mee hield dat hij zou worden opgehaald.”

Of Boere zijn straf zal uitzitten, is de vraag. Zijn gezondheid is slecht en zijn advocaten hebben aangekondigd in hoger beroep te gaan. De zaak zal uiteindelijk waarschijnlijk terechtkomen bij het Europese Hof, omdat Boeres advocaten al tijdens de zaak refereerden aan artikelen – rondom het feit dat iemand niet tweemaal voor hetzelfde berecht kan worden – in het recente Verdrag van Lissabon. De rechtbank in Aken meende de zaak nog niet te hoeven voorleggen aan het Hof in Straatsburg, maar raadde een hogere Duitse rechter aan dat, in het geval van een beroepszaak, wel te doen.