Tactisch brein moet leren improviseren

Fred Rutten moest bij PSV na een aantal turbulente jaren de stabiliteit terugbrengen. Na een sterke start is de club aan het slot van het seizoen toch weer in onrustig vaarwater terechtgekomen.

Spelers van PSV laten zich languit in het gras vallen. De supporters van de Eindhovense voetbalclub gaan na het teleurstellende 1-1 gelijkspel morrend naar huis. En ondertussen probeert trainer Fred Rutten de rust te bewaren. „Net zoals in de laatste wedstrijden tegen NAC en Ajax waren we tegen FC Twente weer de bovenliggende partij. We zijn de baas in ons eigen stadion geweest. Maar opnieuw misten we the final touch”, stelt de coach in het Philips Stadion. „Ik ben een optimistisch mens. Zolang er nog een sprankje hoop is zullen we voor het kampioenschap strijden.”

Fred Rutten (47) begon in de zomer van 2009 als de nieuwe hoofdtrainer van PSV, nadat hij vorig jaar maart was ontslagen bij het Duitse Schalke 04. Na een aantal turbulente seizoenen waarin de spelersgroep achtereenvolgens te maken kreeg met Ronald Koeman, Sef Vergoossen, Huub Stevens en Dwight Lodeweges, was de club volgens algemeen directeur Jan Reker toe aan iemand die voor continuïteit kan zorgen. „Vanaf het moment dat Stevens vertrok [januari 2009] was Rutten voor ons eigenlijk de enige serieuze optie”, zegt Reker op trainingscomplex De Herdgang. „We hebben met Rutten bewust iemand binnengehaald die de club van binnenuit kent. En iemand die als voormalig hoofd van de jeugdopleiding om kan gaan met jonge talentvolle voetballers. Daarnaast heeft hij een heldere visie op voetbal. Ik denk dat hij net als Guus Hiddink voor jaren aan de club verbonden kan blijven.”

Met Rutten aan het roer keerde naar buiten toe de rust terug binnen de club, die zichzelf graag afficheert met de Brabantse gemoedelijkheid. De oud-voetballer van FC Twente zette de interne verhoudingen echter op scherp. De workaholic Rutten eiste een grote inbreng op het gebied van transferzaken en spoorde het scoutingsapparaat aan veel harder en efficiënter te werken. Samen met zijn assistenten begon hij als een hardliner aan de opbouw van een nieuw PSV. „We vormen een echt koppel”, stelt hulptrainer Erik ten Hag. „Rutten is een tactisch brein. Dat was al zo toen we vroeger bij FC Twente samen voetbalden. Hij blijft onder iedere omstandigheid rustig en blijft analyseren. Rutten laat zich niet door emoties leiden, maar zoekt gericht naar oplossingen. Guus Hiddink is een voorbeeld voor hem. Die heeft hem zeker beïnvloed. Als het gaat om zaken als strategisch denken of de wijze van communiceren, dan haalt hij vaak Hiddink aan.”

Als voormalig assistent van Hiddink begreep Rutten als geen ander dat een moderne trainer vooral voor de spelers een goede peoples manager moet zijn. Voetballers als Francisco Rodriguez, Danko Lazovic en Jonathan Reis waren op een zijspoor terecht geraakt, maar Rutten gaf hen het idee dat ze wel in zijn plannen pasten. De spelers ervoeren de heldere communicatie en duidelijke spelvisie als een verademing in vergelijking met de werkwijze van de veelal onbegrepen Stevens. Hoewel de coach zijn ideale formatie al snel in zijn hoofd had zitten, gaf hij alle spelers het gevoel dat ze evenveel kans hadden. „Ik kreeg al een goed gevoel toen de trainer er net was”, zegt de Mexicaan Rodriguez deze maand in PSV Inside. „Goede communicatie tussen staf en spelers is erg belangrijk, daar gaf de trainer direct blijk van. Je krijgt dan het gevoel dat je serieus wordt genomen.”

Onder leiding van Rutten werkte PSV een onverwacht sterke eerste seizoenshelft af en groeide de ploeg uit tot dé titelkandidaat. Reker keek tevreden toe en hield zich bewust wat meer buiten de publiciteit dan in het verleden. „Als het rustig is, dan hoef ik ook niets te doen”, legt de vertrekkend algemeen directeur uit. „Natuurlijk praten Rutten en ik met elkaar binnenskamers over voetbal. Soms vraagt hij me als oud-trainer om mijn mening. En die geef ik dan. Dat is een beetje sparren. Onze samenwerking verloopt prima.”

Eind vorig jaar waren opeens de eerste rimpelingen binnen PSV zichtbaar toen Reker onverwachts zijn vertrek aankondigde. De algemeen directeur toonde zich solidair met commercieel directeur Marcel van den Bunder, voor wie in de ogen van de raad van commissarissen geen toekomst meer was bij de club. „Rutten en ik hebben over mijn aanstaande vertrek gesproken. Hij was op zijn zachts gezegd not amused.”

De eerste helft van het seizoen leek vrijwel niets de solide spelersgroep van PSV in gevaar te kunnen brengen. Maar aan het begin van het jaar volgden de incidenten elkaar in snel tempo op waardoor Rutten langzaam veranderde in een crisismanager en moest improviseren. Dat ging hem minder goed af. Allereerst was er het ontslag van de aan drugs verslaafde spits Jonathan Reis. „Dat was een teleurstellende ervaring voor Rutten”, stelt Ten Hag. „En dan denkt hij in de eerste plaats aan de mens Jonathan Reis. Rutten heeft alles geprobeerd om hem te laten zien dat hij zijn leven op orde moest krijgen. Die jongen maakte een andere keuze. Teleurstellend, maar als club moet je door.”

Een andere tegenslag was het onverwachte vertrek van Lazovic naar Zenit Sint Petersburg. Rutten had zeer veel geïnvesteerd in de Servische international, die als rechteraanvaller een groot aandeel had in het succes van PSV. „Ik ga voor deze trainer door het vuur”, stelde de voetballer tot vlak voor zijn vertrek. Maar op aandringen van zijn zaakwaarnemer Rodger Linse en diens rechterhand Vlado Lemic liet Lazovic zijn coach vallen. De spits stelde opeens dat hij mentaal niet meer in staat was om te spelen. Rutten stond machteloos. „Het was een gezamenlijk besluit om Lazovic te laten gaan”, verzucht Reker, die in het verleden in de clinch lag met Linse en Lemic.

Na de winterstop verloor PSV ook binnen de lijnen de stabiliteit. Na gelijke spelen tegen Vitesse en Sparta volgde in aanloop naar de topduels met Ajax en FC Twente een onverwachte nederlaag bij NAC. Rutten wond zich op over de arbitrage. De coach concludeerde dat grensrechter Patrick Gerritsen al voor het duel had gesteld dat de arbitrage „Twents gekleurd” was. Ten Hag maakt zich nog kwaad: „Het heeft ons verbaasd dat de media de arbitrage lieten ontsnappen. Objectief gezien waren er drie foutieve beslissingen. Daar heeft Rutten zijn frustraties over geuit. Moeten wij dan over ons heen laten lopen?”

Na de nederlaag tegen Ajax en het gelijkspel tegen FC Twente is de ploeg teruggezakt naar de derde plaats. De geschorste aanvoerder Ibrahim Afellay verstopt zich net als veel andere PSV’ers voor de media. Ook Rutten wimpelt verzoeken om een exclusief interview al maanden af. „PSV zit middenin een proces”, heet het dan.

Rutten had voor ogen om na een kampioenschap flink de bezem door de selectie te halen. Maar als de club zich niet kwalificeert voor de Champions League worden die plannen geblokkeerd. Opnieuw dreigt een verloren seizoen. Het toekomstperspectief is onzeker. Ten Hag wil daar niets van weten. „Natuurlijk wordt het onrustig als de resultaten uitblijven, maar daar kun je niets mee als trainer. Juist nu moet je als coach persoonlijkheid en leiderschap tonen. Rutten zal op dezelfde voet verder gaan. De bouw van een ploeg duurt nu eenmaal langer dan één seizoen.”