'Hyperpresident' te weinig staatsman

De regionale verkiezingen in Frankrijk hebben de zwakheden van president Nicolas Sarkozy aan het licht gebracht.

Nicolas Sarkozy is een probleempresident geworden. Nadat gisteren ook de tweede ronde van de regionale verkiezingen was uitgelopen op een straffe nederlaag, probeerden de kopstukken van regeringspartij UMP de pijn te verzachten.

Goed, de nederlaag was historisch. Ondanks een iets hogere opkomst dan in de eerste ronde vorige week, (nu 51 procent) haalde centrum-rechts opnieuw een ongekend laag percentage stemmen: 36 procent. Links haalde 23 van de 26 regio’s binnen.

Premier Fillon beloofde stoer dat hij bereid is de verantwoordelijkheid te nemen. Maar hij wist wat hij zei. Vorige presidenten, zoals Chirac en Mitterrand, stelden na kleinere nederlagen een andere premier aan. Maar Fillon is tegenwoordig populairder dan Sarkozy. De politiek verzwakte president kan niet meer zonder zijn saaie, betrouwbare premier.

De rekening van de regionale verkiezingsnederlaag wordt daarom de komende dagen betaald door een paar staatssecretarissen, en misschien enkele ministers. Maar de echte vraag waarvoor de leiders van regeringspartij UMP sinds vanmorgen staan is van een andere orde. Hoe kan Sarkozy in 2012 nog herkozen worden?

Kopstukken in zijn partij, onder wie de ex-premiers Jean-Pierre Raffarin en Alain Juppé, hebben al voorzichtig gesuggereerd dat Sarkozy wel eens een ééntermijnspresident zou kunnen worden.

Dat is een verrassende ontwikkeling voor een president die zich er vanaf het begin op heeft toegelegd het initiatief te houden. Anders dan Mitterrand en Chirac voert Sarkozy nadrukkelijk de politieke actie van zijn regering aan. Hij reist voortdurend het land door, belooft hier noodlijdende bedrijven open te houden, kondigt daar wetten aan na weer een gewelddadig incident. Hij houdt vol een hervormingspresident te zijn, terwijl hij tegelijk de Fransen geruststelt dat de Staat hen uit de economische crisis zal leiden.

In Frankrijk wordt Sarkozy’s interventionistische optreden aangeduid als ‘hyperpresidentieel’. Maar het lijkt Sarkozy juist te ontbreken aan de staatsmanachtige dimensie die Fransen in een president waarderen. In affaires, zoals over zijn zoon Jean en zijn rivaal Dominique de Villepin, en ook in politieke debatten kreeg Sarkozy het verwijt op te treden als een chef de clan, aanvoerder van een politiek belang, niet als president boven de partijen.

Vervolg Frankrijk: pagina 5

Sarkozy verliest electorale basis

De regionale verkiezingsuitslag van gisteren bood een voor Sarkozy ontluisterend beeld van de resten van zijn electorale basis na drie jaar nadrukkelijk presidentschap. Een van de belangrijkste elementen van zijn vroegere succes, de marginalisering van extreem-rechts, is teniet gedaan. Het Front National boekte in de 12 regio’s waar het de tweede ronde haalde, zelfs nog winst en steeg tot 17,5 procent op nationale schaal.

Die score is volgens analisten het directe gevolg van de teleurstelling bij voormalige Sarkozy-stemmers. Het UMP werd zelfs niet geholpen door zijn campagne op de klassieke thema’s om het rechtse electoraat binnenboord te houden: veiligheid en nationale identiteit. Dat de regering een debat over de nationale identiteit organiseerde, werkte averechts. In het centrum en op links wordt Sarkozy meer dan ooit verafschuwd, en het Front National vond nieuwe ruimte om zich als ‘de nationale partij’ te profileren.

Tegelijkertijd begint links voor het eerst sinds 2002 over zijn leiderschapscrisis heen te groeien. Onder leiding van eerste secretaris Martine Aubry smeedde de Parti Socialiste met de groene partij Europe Ecologie en het linksere Front de Gauche een coalitie die de hoogste score haalde sinds Mitterrand in 1981 (54 procent).

De drie formaties hopen dat de samenwerking nu eens succesvol kan worden voortgezet. Wie daarbij de uitdager wordt, de presidentskandidaat tegen Sarkozy, zal mogelijk nog tot interne strijd leiden. IMF-directeur Strauss-Kahn loopt zich naar verluidt warm, ex-kandidate Ségolène Royal klopte gisteren weer aan nadat zij met bijna 61 procent van de stemmen in haar regio Poitou-Charentes de grootste marge van de avond haalde. Maar veel stemmen gaan naar ex-minister Martine Aubry. Met Strauss-Kahn en routinier Laurent Fabius heeft ze een informeel pact gesloten het niet tegen elkaar op te nemen.

Hervorming van het pensioenstelsel ziet Sarkozy nu als belangrijkste doel. In 2011 volgt een „hervormingspauze”. De woordkeuze verraadt dat hij niet twijfelt aan zijn kansen in 2012.