Hard of gemeen, dat is de vraag

Scheidsrechters zouden alerter moeten zijn op gemene overtredingen, vindt oud-arbiter Mario van der Ende. „Ze spreken liever achteraf hun verontschuldiging uit.”

PSV-speler Otman Bakkal bleek zaterdagavond weinig te hebben geleerd van zijn ploeggenoot Ibrahim Afellay, die momenteel voor drie duels is geschorst. In een onbewaakt ogenblik gaf de middenvelder tegenstander Wout Brama van FC Twente een klap in zijn nek. Arbiter Pieter Vink en zijn assistenten zagen er geen overtreding in. De aanklager van de KNVB zal geen vervolging instellen omdat de scheidsrechter het voorval wél opmerkte maar niet als een overtreding beoordeelde.

Dit in tegenstelling tot de affaire met Afellay die in het duel Ajax-PSV, al dan niet na een provocatie, Eyong Enoh twee keer een elleboogstoot in het gezicht gaf. Dit werd niet bestraft én niet gezien door de arbitrage. „Wellicht dat scheidsrechters dit soort overtredingen niet willen zien”, zegt oud-arbiter Mario van der Ende. „Schijnbaar uit een bepaalde angst treden ze niet op. Ze spreken liever achteraf hun verontschuldiging uit. Tja, als je met zo’n instelling het veld opstapt, kan dat natuurlijk nooit goed gaan. De elleboogstoten van Afellay namen twaalf seconden in beslag en waren zelfs op de tribune goed waar te nemen. Dan maak je mij niet wijs dat niemand van de arbitrage die actie niet gezien heeft. Scheidsrechter Kevin Blom heeft het via zijn oortje ongetwijfeld doorgekregen, maar er niets mee gedaan. Dat noem ik dan selectief doof.”

Het voormalig lid van de scheidsrechterscommissie van de wereldbond FIFA heeft ook met verbazing zaterdagavond naar de actie van Bakkal gekeken. „Arbiter Vink maakte een gebaar van ‘doorspelen, er is niets aan de hand’. Daarmee gaf hij aan het wel te hebben gezien.” Bakkal speelde achteraf de vermoorde onschuld. Hij was per ongeluk tegen Brama opgelopen, die plotseling stil stond. Van een slaande beweging was volgens hem geen sprake.

Van der Ende vindt dat het bij scheidsrechters schort aan ‘belevingsniveau’ als zij dit soort overtredingen over het hoofd zien. „Dan is hun paraatheid tijdens de wedstrijd niet honderd procent. Zolang er geen elektronische hulpmiddelen worden toegestaan, zal een scheidsrechter alert moeten zijn op dit soort overtredingen. Ook omdat het spel sneller is geworden. De arbiters hebben de sleutel in handen om het geweld op de velden te beteugelen. Ik zie heel veel vergrijpen die met geel worden bestraft, terwijl een rode kaart op zijn plaats was. Veel scheidsrechters van tegenwoordig voelen het verschil niet aan tussen een harde en een gemene overtreding.”

Een rondje langs de velden van de eredivisie leverde in een relatief rustig voetbalweekend nog genoeg zware overtredingen op. Vrijdagavond viel de eerste rode kaart. Jeffrey Sarpong van NEC werd van het veld gestuurd, omdat hij de doorgebroken Heerenveen-speler Hernan Losada onderuit trok. Viel niet in de categorie ‘gemene vergrijpen’. Het voorval werd echter een relletje doordat NEC-trainer Wiljan Vloet zich er zo over opwond, dat ook hij moest vertrekken van scheidsrechter Roelof Luinge. Trainers zijn over het algemeen goed in het bagatelliseren of verdoezelen van wangedrag op het veld. Meestal hebben ze het niet gezien en willen ze „eerst de televisiebeelden bekijken” voordat ze hun spelers veroordelen. Vaak heeft de scheidsrechter in hun ogen een overtreding te zwaar bestraft.

Zaterdag viel bij PSV-FC Twente behalve de klap van Bakkal in de nek van Brama ook de stevige charge van doelpuntenmaker Danny Koevermans op, eveneens ten opzichte van Brama. De spits van PSV kwam eraf met geel. Dwight Tiendalli werd na het incasseren van een gele kaart voor een overtreding op Bakkal door trainer Steve McClaren uit voorzorg gewisseld. In Rotterdam kreeg Serginho Greene van Vitesse ook geel, omdat hij tegen zijn oude ploeg Feyenoord Giovanni van Bronckhorst in het gezicht schopte. De aanvoerder van Oranje moest met een bebloed hoofd het veld verlaten en kon alleen stevig ingezwachteld de wedstrijd voortzetten.

Gisteren incasseerde Ruud Berger van RKC tegen Ajax twee gele kaarten (dus rood) na een overtredingen op Gabri. De onbesuisde trap van Ferry de Regt van VVV Venlo op ADO Den Haag-speler Jens Toornstra werd alleen met geel bestraft, maar was ook een forse aanslag op de ledematen.

Volgens Van der Ende is het voetbal niet harder geworden. „In de achttien jaar dat ik betaald voetbal heb gefloten waren er ook bikkelharde voetballers. Denk aan Jan Wouters, Raymond Atteveld, John de Wolf, Henk Fräser, Jan van Halst, Jan van Dijk, Eugène Hansen, Hans Kraay jr., Fred van der Hoorn en Cor Lems.” Ook vindt de oud-arbiter niet dat de scheidsrechter zich achter excuses mogen verschuilen dat zij sneller op fouten betrapt kunnen worden door de uitgebreide tv-registratie. „Op het Europees kampioenschap van 1992 in Zweden stonden er al zestien camera’s langs de lijn.”

Het ongedisciplineerde gedrag van Afellay en Bakkal is in de ogen van Hagenaar ook niet nieuw. Met name de PSV-aanvoerder mag bij zichzelf te rade gaan. Met hem in de gelederen had PSV wellicht wél gewonnen van FC Twente en was het in de titelrace gebleven. Van der Ende: „Johan Cruijff werd in zijn tweede interland [6 november 1966 tegen Tsjechoslowakije] eveneens van het veld gestuurd. Met hem kwam het toch ook nog goed. Het is voor Afellay en Bakkal een kwestie van gebrek aan ervaring. Ze zullen zich in mentaal opzicht moeten ontwikkelen. Als je nagelbijtend op de tribune zit vanwege een schorsing, komt dat vanzelf.”