Een lange avond over het huidige Rusland

Thema-avonden duren bij de VPRO nog maar hooguit anderhalf uur. Zonder netmanager kan de zender Het Gesprek wat ouderwetser uitpakken. Maar liefst zes programma’s tussen kwart voor zeven en kwart voor een vormden gezamenlijk gisteravond Het Gesprek in Rusland.

Er zat slechts één aankoop tussen, de degelijke Franse documentaire Le système Poutine van Jean-Michel Carré. De bewerking liet te wensen over: geen aanduiding van de identiteit van de talloze sprekers en slecht leesbare en soms foutieve ondertitels. Jammer genoeg hield de analyse van de machtsvorming van president Poetin op in 2007, vóór de verkiezing van zijn opvolger Medvedev.

De vijf eigen producties van Het Gesprek konden wel actueler zijn. Het best werkte nog een speciale aflevering van Het Gesprek op zondag, waarin vier Ruslanddeskundigen onder leiding van Fons de Poel spannende kwesties aansneden. Is de meer open koers van Medvedev alleen cosmetisch of kan en wil hij werkelijk verandering brengen in Poetins politiestaat? Is de belangrijkste politieke drijfveer van de Russen nationale trots, angst voor omsingeling of een neiging tot zelfvernietiging? Bestaat Rusland nog over dertig jaar of is het dan geruisloos gekoloniseerd door de Chinezen?

Oppervlakkiger waren de interviews via webcam en skype met drie Moskouse correspondenten in Compleet van de wereld en portretjes van de Moskouse beau monde, even wezenloos als overal elders, in Matroesjka’s en miljonairs.

Derk Sauer, mede-eigenaar van Het Gesprek (en, voor de goede orde, van NRC Media), hield in Moskou een interview met oppositieleider Garry Kasparov. Dat verliep een beetje stroef, omdat Kasparov Sauer vooral leek waar te nemen als mediatycoon die een rol speelt in de Russische machtsverhoudingen. Hoe dat precies zit tussen beide heren, is zonder kennis van de locale verhoudingen moeilijk vast te stellen, maar Sauer leek een pet te veel te dragen voor deze klus.

Gisteren wijdde elders Van Moskou tot Moermansk (VPRO) een aflevering aan de versplinterde oppositie in het huidige Rusland. Zonder veel commentaar te leveren bezocht Jelle Brandt Corstius in Sint-Petersburg bijeenkomsten van onder meer de anarchisten, bejaarde communisten, de nationaal-bolsjewisten, die een rol spelen in Kasparovs coalitie, en een groepje slavofiele nationalisten. Alle rituelen en vlaggen maken een vrij folkloristische indruk.

De enige tegenkracht van betekenis vormen de rechts-extremisten, die liefde voor het Russische vaderland paren aan bewondering voor Hitler. De laconieke beelden van Brandt Corstius en zijn regisseur Hans Pool zeiden feitelijk het meest over de verwarde en verbitterde stemming van de natie.