'Alleen maar loze woorden'

De pauselijke brief over seksueel misbruik van geestelijken was gericht aan de katholieken in Ierland. Die zijn teleurgesteld. „Deze brief komt meer dan twintig jaar te laat.”

Zelfs veel oudere dames, een groep die vaak wordt afgeschilderd als de laatste steun en toeverlaat van de kerk, toonden zich gisteren ontgoocheld over de lang verwachte brief van paus Benedictus aan de Ierse katholieken.

Daarmee hoopte de kerkvader de onrust weg te nemen, die in Ierland en elders in de wereld is ontstaan door onthullingen over veelvuldig seksueel misbruik van kinderen door priesters.

„Deze brief gaat lang niet ver genoeg en hij komt bovendien meer dan twintig jaar te laat”, oordeelt Mary Lenihan (67) op de zonovergoten parkeerplaats naast de St Canice-kerk in het noorden van Dublin. „En de paus komt er niet eens vrijwillig mee, maar alleen omdat de kerk door de affaire in het nauw is geraakt.” Lenihan zou de kerk voortaan eigenlijk het liefst links laten liggen. „De enige reden dat ik hier nu ben is dat mijn kleinkind zo meteen wordt gedoopt.”

Bij een andere kerk in de Ierse hoofdstad, de Saint Joseph, is de 71-jarige Margaret Lomax al evenmin overtuigd door het schrijven uit Rome, waarover pater Christopher Clarke zijn congregatie bij de ochtendmis heeft bijgepraat. „Het zijn alleen maar loze woorden, net als bij een politicus”, zegt Lomax, gekleed in een rose jasje. „Er staan geen concrete daden in. De kerk had in ieder geval de priesters, die hielpen om het misbruik in de doofpot te stoppen, uit hun ambt moeten zetten.”

Daarmee doelt ze onder meer op de primaat van de Ierse kerk, kardinaal Sean Brady. Die bleek vorige week als jonge priester een paar misbruikte kinderen halverwege de jaren zeventig onder ede een verklaring te hebben laten tekenen dat ze hun onvrijwillige seksuele ervaringen met een van zijn collega’s niet met de buitenwereld zouden delen. Sindsdien dringen veel Ieren aan op zijn vertrek. De kardinaal zelf heeft zich verontschuldigd maar maakt geen aanstalten om op te stappen.

Uit twee omvangrijke onderzoeken, onder meer in het bisdom Dublin, bleek vorig jaar dat duizenden Ierse kinderen in de loop der jaren zijn misbruikt. Als kinderen zich erover beklaagden, stuitten ze in veel gevallen op een muur van onwil en tegenwerking bij de kerkelijke autoriteiten. De regering en de politie deden al evenmin veel, zelfs als ze lucht van misbruik kregen, uit angst voor conflicten met de machtige kerk.

De paus spreekt in zijn lange brief, waarvan dit weekeinde delen in alle Ierse katholieke kerken werden voorgelezen, zijn schaamte en spijt uit over het misbruik. Hij zei te begrijpen dat veel kinderen en hun ouders zich verraden voelen door de kerk. „U heeft ernstig geleden en dat spijt me werkelijk zeer.”

Tot ergernis van velen, juist ook slachtoffers van misbruik, ging de paus echter nauwelijks in op de pogingen om misbruikzaken in de doofpot te stoppen. Ook schreef hij niets over het gebrek aan slagvaardigheid van het Vaticaan zelf en kondigde hij geen structurele hervormingen aan, zoals sommigen hadden gehoopt.

Veel Ierse priesters erkennen dat hervormingen onvermijdelijk zijn. „Als we niet veranderen, kunnen we niet overleven”, constateert pater Christopher Clarke, maar hij waarschuwt dat dat niet makkelijk zal zijn. „Instituties als de katholieke kerk verander je niet in enkele weken.” Stilzwijgend is er intussen al het nodige veranderd. Zo maken veel kerken niet langer gebruik van kinderen als misdienaars. „We zijn ermee gestopt omdat ouders hun kinderen niet meer naar ons durfden te sturen en we vertrouwden onszelf ook niet meer”, aldus Clarke.

Ook heeft de kerk in Dublin een paar jaar geleden leken aangesteld die opletten dat de belangen van kinderen zijn gewaarborgd. Mede dank zij deze ‘child protection officers’ durft de St Joseph-kerk het weer aan kinderen als misdienaar in te zetten. „Kijk”, zegt pater Christopher en hij wijst op een paar jongens die in een zijbeuk in vol ornaat zitten te wachten, omringd door een paar oudere kerkelijke functionarissen. „Het is hier allemaal open en de jongens zijn nooit met een volwassene alleen in een ruimte”. Hij zegt het met een spottende glimlach, die tegelijk gekwetste trots verraadt.

De brief uit Rome had het vertrouwen in de kerk een nieuwe impuls kunnen geven. Dat lukte in beperkte mate. Zeker voor jongere Ierse gelovigen is de pauselijke onfeilbaarheid allang geen vast gegeven meer. „Het feit dat de paus niet volmondig toegeeft dat er zaken in de doofpot zijn gestopt – en er bestaat eigenlijk geen twijfel aan dat dat is gebeurd – betekent dat de kerk alles nog altijd onder het tapijt poogt te schuiven”, zegt David Rooney (35), zelf vader van een paar kinderen. „Dat verhoogt mijn aandrang tot kerkbezoek niet.”

Ook Alan en Bronagh Lenihan, die met hun dochtertje op weg zijn naar de mis in de St Canice, twijfelen aan hun band met de kerk. „We keken vroeger op tegen priesters en andere kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders omdat die moreel gezag hadden”, zegt Bronagh. „Dat is verdwenen. We hebben ons dochtertje nog laten dopen en we gaan nog naar de kerk, maar we vragen ons serieus af of we haar nog met de katholieke kerk moeten grootbrengen.”