Dag van de Woede

P1000312
Gisteren werd in vijftig steden in heel Rusland gedemonstreerd, van Vladivostok tot Kaliningrad. Het was de Dag van de Woede, gericht tegen de drastische lastenverhogingen die de afgelopen maanden zijn ingevoerd. Ik zag het afgelopen week zelf in Kaliningrad, waar gisteren ondanks een demonstratieverbod op het Plein van de Sovjets toch tussen de 3000 en 5000 mensen de straat opgingen. De huidige kosten voor gas, licht, water en levensmiddelen, de wegenbelasting, de grondbelasting, de onroerendgoedbelasting en de importbelastingen op tweedehands buitenlandse auto’s zijn er zo hoog geworden, dat de Kaliningraders, wie het in het verleden iets beter ging dan hun landgenoten ten oosten van hun exclave, het zichtbaar moeilijk hebben gekregen. Om die reden gingen op 30 januari met 12.000 man de straat op, in het grootste protest dat Rusland onder Poetin heeft gehad.

P1000297Zelf was ik gisteren op het Poesjkinplein, dat ‘s ochtends vroeg al was afgezet door een regiment politieagenten, jonge jongens van rond de achttien jaar, die desgevraagd afkomstig bleken uit een ,,stad ver van Moskou”. De reden voor die afzetting was dat de bijeenkomst aan de voet van het Poesjkinmonument door de alom gehate burgemeester Loezjkov was verboden.

Maar rond drie uur verzamelden zich toch enkele honderden betogers tegenover de hoofdstedelijke ordehandhavers en werd geroepen om het aftreden van Loezjkov en Poetin. Interessant was dat de betogers nu eens geen oppositiepolitici en aanverwanten waren, maar gewone burgers, die hun onvrede kwamen uiten omdat ze honger hadden en uit hun huizen dreigden te worden gezet.

P1000305

Ook de familie Boldyrjev was van de partij, de ex-bewoners van de historische Moeromtsov-datsja bij metrohalte Tsaritsino, waar de schrijvers Ivan Boenin en Viktor Jerofejev nog hebben rondgelopen. Begin dit jaar werd dit mooie huis door boeven in brand is gestoken, waarschijnlijk in opdracht van projectontwikkelaars die op die plaats een parkeerplaats willen bouwen. In NRC Handelsblad heb ik erover geschreven, waarna ik zelfs op de staatstelevisie (in Vesti) werd uitgenodigd om commentaar op deze misdaad te leveren.

Twee weken geleden verscheen de politie voor het afgebrande huis van de Boldyrjevs met een brigade gastarbeiders die het huis tot op de grond hebben afgebroken. Moeder Boldyrjev werd door de OMONS zelfs uit het raam op de eerste verdieping geduwd. De Boldyrjevs zijn nu dakloos en hebben alle redenen om hun woede te uiten. Ze behoorden dan ook tot de eersten die werden gearresteerd, ook omdat ze bekenden van de politie zijn.

P1000301Mensenrechtenactivist Lev Ponomarjov onderhandelde met de politiecommandant over de handhaving van de openbare orde en riep de betogers op om naar het afgebakende veld bij metrostation Toergenjev te gaan. Daar was demonstreren wel toegestaan. Ponomarjov zei vervolgens tegen de honderd verzamelde binnen- en buitenlandse journalisten dat het gas-, licht- en watergeld tegenwoordig de enige voordelige bron van inkomsten is voor de regering. In die bewering zit wel wat, want de olieprijs kan het Kremlin niet regelen, maar de ZJKG-kosten, zoals het gas-, licht- en watergeld officieel heet, wel. Blijkbaar is er zo’n groot deel van de anderhalf triljoen dollar die de afgelopen jaren met met de verkoop van olie en gas werd verdiend verdwenen, dat dit verlies nu op de gewone burger moet worden verhaald.

Een uur voor de demonstratie was ik nog even in het Gorki-huis, om dat aan twee Nederlandse vrienden te laten zien, die een weekje in Moskou op bezoek zijn. Mijn favoriete suppoost Lilia, een zeventigster van uitzonderlijke schoonheid, vertelde me daar dat zij al drie maanden haar suppoosten-salaris niet had ontvangen. ,,Er is crisis en dan mogen wij hongerlijden”, zei ze met haar onafgebroken gevoel voor humor. Van de Dag van de Woede wist ze niets, maar met de intentie ervan was ze het geheel eens.

P1000309Op het Poesjkinplein werden even later fakkels door enkele betogers afgestoken, werd opgeroepen tot het aftreden van Loezjkov en Poetin, werden enkele tientallen mensen gearresteerd (de politie stelde zich redelijk beheerst op, al werd er wel traangas ingezet) en verder leek het op de gebruikelijke folkloristische activiteit die in Rusland met demonstreren gepaard gaat.

P1000306Toch waren er enkele gedenkwaardige momenten. Zoals de bejaarde vrouw die een boekje met de tekst van de Grondwet ophield en tegen een paar politieknapen zei: ,,Kunnen jullie niet lezen? In artikel 31 van de Grondwet staat dat er vrijheid van bijeenkomst bestaat in Rusland.” En een paar seconden later: ,,President Medvedev zegt zich aan de Grondwet te willen houden en Loezjkov schendt hem.”  De agenten bloosden en durfden haar niet aan te kijken. De situatie werd zo pijnlijk dat er een officier aan te pas moest komen om de jongens weg te leiden. Het was de indrukwekkendste aftocht die ik in tijden heb gezien, want met het weglopen van de agenten werd de vrouw in haar gelijk gesteld.

Een andere bejaarde dame, de 70-jarige Nina zei: ,,We hebben in Rusland als burgers geen rechten. De zogenaamde hervormingen van de regering zijn in strijd met deze lastenverhogingen en laten daarmee hun leugenachtige aard zien. De Sovjet-Unie was misschien een slecht land om in te leven, maar we kregen onze woningen toen tenminste voor niets van de staat. En nu worden we uit onze huizen gejaagd, omdat we de belastingen niet meer kunnen betalen. Wij mogen in dit land  alleen maar zwijgen en de regering als slaven dienen.”

P1000314Even later werd het plein schoongeveegd door een kordon van agentjes. Alleen de 37-jarige Andrej Natalsjoek bleef staan waar hij stond en raakte met zijn neus bijna de uniformen tegenover hem aan. ,,Op grond van welke wet wilt u mij van dit plein verdrijven?” vroeg hij dapper aan de jongens, die opnieuw bloosden en niets terug zeiden. Een jonge vrouw adviseerde hem: ,,Het is een schande wat hier gebeurt. Bel het Openbaar Ministerie.”

Zulke daden van protest laten maar weer eens zien dat de gewone burger langzaam maar zeker voor zijn rechten durft op te komen, nu hij honger krijgt. Het wachten is nu op een overheid, die die rechten respecteert en het wetboek navolgt.

Mijn Nederlandse vrienden waren diep onder de indruk van wat ze hadden gezien. Na het Rode Plein, warenhuis Tzoem, de gezellige Kamerherensteeg met het standbeeld van Tsjechov, de imposante Tverstraat, de idyllische Patriarchenvijver, het Conservatorium, het Gorkihuis met Lilia, was het een leerzaam onderdeel van de stadsrondleiding die ik hen die dag gaf en die nog tot in de late uurtjes zou doorgaan.