Lanthimos baseerde zich vast op Barlaam en Joasaphop

In NRC Handelsblad van 13 maart wordt de film Dogtooth van de Griekse filmer Yorgos Lanthimos besproken. In deze film mogen drie kinderen het huis waarin zij zijn opgegroeid niet verlaten van hun ouders. Ik vermoed, ben er haast van overtuigd, dat Lanthimos een moderne invulling heeft gegeven aan een motief dat in verschillende literaire werken uit de Byzantijnse tijd aan de orde is gesteld. In de beroemde ‘roman’ Barlaam en Joasaph (een Griekse bewerking van het Indische Bodisattwa-verhaal op naam van Johannes van Damascus, maar waarschijnlijk via een Georgische bewerking in het Grieks vertaald) heeft de anti-christelijke koning Abenner zijn zoon in een kasteel met alle comfort opgesloten om hem te vrijwaren van welk ongeluk dan ook en om te verhinderen dat hij ooit christen zal worden. Alle middelen worden ingezet en ook mooie vrouwen geëngageerd om de zoon een gelukkig (heidens) leven te bezorgen. Dit verhindert niet dat de zoon in bewaakte rijtoeren toch met de schaduwzijden van het leven kennismaakt en alsnog christen wordt.

De andere parallel is te vinden in de Andros-versie van het ‘epos’ Diyenis Akrites. In een (later toegevoegd) eerste hoofdstuk over de moeder van de held wordt verteld dat wichelaars voorspellen dat het meisje op 12-/13-jarige leeftijd gegrepen zou kunnen worden door de liefde. De vader laat een kasteel met alle comfort, dienaressen en bewakers uitgerust bouwen, met slechts één deur, waarvan alleen vader de enige sleutel heeft. Om het meisje gelukkig te stemmen heeft hij wandschilderingen laten aanbrengen met voorstellingen van – hoe kon hij het zo bedenken!- de god Eros! Aanvankelijk moet het meisje lachen om die voorstellingen, totdat de gebelgde Eros haar in haar droom verschijnt en haar inlijft in het ‘slavenkoor’ van verliefden. De overeenkomst zelfs in enkele details lijkt me te groot om toevallig te zijn.

W.J. Aerts

Em. hoogleraar Byzantinologie en Nieuwgrieks Rijksuniversiteit Groningen