fysica van superman

James Kakalios Physics of Superheroes. Herziene uitgave Gotham Books 2009, 423 blz., 15,99 euro.

In 2001 begon prof. James Kakalios aan de universiteit van Minnesota een eerstejaarscollege getiteld Everything I know about physics I learned from reading comic books. Daarin rekende hij voor waar stripboekjes met superhelden de wetenschap goed hadden begrepen, en onder welke voorwaarden bepaalde sterke staaltjes mogelijk waren. Dit heeft in 2005 geleid tot een boek, The Physics of Superheroes, dat pas in een herziene editie is verschenen.

Een belangrijke voorwaarde om hier serieus mee te kunnen omgaan is de ‘miracle exception’. Elke superheld is één onverklaarbare eigenschap toegestaan waarover geen vragen worden gesteld. Superman kan vliegen, Spiderman kleeft aan muren, Mr. Fantastic heeft rekbare ledematen – daar doen we niet moeilijk over.

Superman is zo sterk omdat hij geboren zou zijn op een planeet met een sterk zwaartekrachtsveld. Nu kon hij in de eerste verhalen in de jaren dertig nog niet vliegen. Hij sprong over gebouwen. Aan de hand van de geschatte hoogte van deze gebouwen berekent Kakalios hoe sterk Supermans spieren zouden moeten zijn om deze hoogte te bereiken. Vervolgens gaat hij na hoe zwaar een planeet is waar je deze spierkracht nodig hebt (de uitkomst is: zes keer zo zwaar als de Aarde). En zo worden de wetten van Newton over beweging en zwaartekracht uitgelegd.

Physics of Superheroes is ook een overzicht van superhelden. Flash kan heel hard lopen, Hawkman heeft een anti-zwaartekrachtgordel, Storm vliegt met behulp van zelfopgewekte luchtstromen, de booswicht Mole Man doet het onder de grond. Elk heeft zijn eigen natuurkundige verhaal. De nieuwe uitgave heeft hoofdstukken over vloeistofmechanica dank zij Aquaman (kan onder water ademhalen), over rotatie met The Top (een menselijke tol, tegenspeler van The Flash) en over materialen aan de hand van de kleding van al deze bovenmenselijke krachtpatsers.

Scholieren en studenten klagen wel eens dat ze de relevantie van bepaalde lesstof niet zien. Kakalios stelt vergenoegd vast dat deze klacht niet klinkt als de daden van superhelden worden behandeld. De relevantie daarvan is blijkbaar evident.

Enkele colleges van Kakalios zijn te vinden op www.videovolt.net.