Tweede klap na de vloedgolf

Frankrijk zag lange tijd de gevaren van het water niet.

Na storm Xynthia bezweert Sarkozy dat streng zal worden opgetreden tegen bouwen op gevaarlijke plaatsen.

Marcel Wagner wil Nicolas Sarkozy even niet meer zien. Koppig beent de gepensioneerde metrobestuurder (70) in zijn regenlaarzen rond zijn verdronken huis in Faute-sur-Mer, aan de Atlantische kust. „Hij daar hoog boven beslist nu wel even wie waar mag wonen. En wie moet de gevolgen dragen? Wij, de lantaarndragers aan het einde van de lijn.”

Twee weken geleden stond Wagner nog vooraan om de Franse president de hand te schudden. Sarkozy was naar de kuststrook ten noorden van La Rochelle afgereisd omdat daar na de storm Xynthia de meesten van de 53 doden waren gevallen.

La Faute-sur-Mer was het zwaarst getroffen. Hier verdronken 29 mensen. Een golf die via de monding van de rivier Le Lay in de bebouwde zandkuilen achter de dijken stroomde. Dertig seconden. Het aantal slachtoffers was hoger geweest als de combinatie van storm en springvloed in de zomer was opgetreden. Driekwart van de huizen is een tweede woning. In de winter wonen hier 1.400 mensen, in de zomer 40.000.

Sarkozy zei meteen al dat er doden waren gevallen omdat er huizen waren gebouwd in te gevaarlijk gebied. „Zodra de slachtoffers zijn geholpen, trekken we conclusies”. Deze week kwam de president terug. Met nieuwe regels. Hier en daar worden dijken versterkt, de regels voor bebouwing in overstromingsgevoelige gebieden worden strenger. De meest ingrijpende aankondiging was dat bewoners die hun huis hebben moeten verlaten, niet terug mogen keren. Ze worden definitief elders gehuisvest.

Bij veel bewoners kwam de aankondiging als een tweede klap: na de vloedgolf nu de politieke schok. Marcel Wagner, met zijn vrouw Annick tijdelijk ondergebracht in een vakantiecentrum: „Het is een paniekreactie. Ik woon hier veertien jaar, mijn huis staat hier veertig jaar, alles volgens de regels. En nu moet heel La Faute-sur-Mer ineens van de kaart!”

Paniekreactie? „Deze ramp is aangekomen als een mokerslag, misschien gaat de Staat eindelijk streng worden”, zegt Jean Renard, geograaf en kenner van de Franse Atlantische kust. „Want het is een feit dat aan de kust huizen zijn gebouwd waar dat nooit had gemogen. Frankrijk is laks tegenover de gevaren van de zee.”

Laks? „Natuurlijk”, zegt geograaf Paul Fattal van de Universiteit van Nantes, „laks, want toeristisch. Frankrijk heeft geen cultuur van vrees voor de zee zoals Nederland. De kustlijn is geld: de mensen willen wonen waar ze kunnen pootjebaden.” Fattal is sceptisch over de nieuwe strengheid die wordt aangekondigd. „Ik wil nog wel eens zien wat daar over een of twee jaar van over is.”

Het antirampenbeleid staat nu ter discussie. Sinds begin jaren tachtig zijn er steeds nieuwe regels gekomen na steeds nieuwe overstromingen, in het zuiden langs de rivieren, aan de Middellandse Zee en ten noorden van Parijs in de Oise. Sinds 2001 verbiedt een kustwet nieuwbouw binnen 100 meter van lage kust, elke gemeente moet een risicoplan hebben.

Maar dat heeft niet geholpen. Het risico in La Faute-sur-Mer stond beschreven in een rampenplan – heel adequaat, zoals nu is gebleken. Maar een streng antibouwplan bleef steken in de bureaucratische molen, terwijl er volop werd door gebouwd.

Sarkozy heeft wat dat betreft niet de beste papieren. Tot twee weken geleden was hij juist een voorstander van minder regels, om meer ruimte te maken voor investerende Fransen. „We moeten meer bouwen in overstromingsgebieden”, zei hij in 2007.