Niemand weet wat Duitsland wil

Europa is in verwarring als het om steun aan de Grieken gaat. De Europese Commissie neemt geen initiatieven, dus alle ogen zijn nu gericht op Berlijn.

Het laatste nieuws is dat de Duitse bondskanselier Angela Merkel het IMF wil inschakelen voor noodleningen aan Griekenland. Of toch niet?

In Brussel begrijpen weinigen meer wat er speelt in het beladen Griekenlanddossier. Vorige week meldden bronnen dat eurolanden dichtbij een besluit waren over een Europees ‘mechanisme’ om Griekenland voor financieel uitglijden te behoeden. Dat zou nodig zijn omdat bijna alle eurolanden, Duitsland voorop, het IMF er niet bij wilden betrekken. Zondag bevestigde de invloedrijke Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, dat standpunt nog. Groot was dan ook de verwarring toen diezelfde Brusselaars gisteren vernamen dat een medewerker van Merkel had gezegd dat er geen sprake was van een Europese hulpactie, en dat „wij een IMF-oplossing steunen”.

Heeft Duitsland een draai gemaakt? Zijn Merkel en Schäuble het oneens? Of is dit onderhandelingstactiek? Velen tasten hier in het duister. Duitsland is de motor van de Europese economie en het meest dominante land in de eurozone. Wat Merkel beslist bepaalt grotendeels hoe de muntunie reageert op de eerste echte test in haar bestaan. „Iedereen raakt gefrustreerd”, zegt een hoge Europese functionaris. „Niemand weet wat Berlijn wil. Vandaag dit, morgen dat. Vroeger trok de Europese Commissie het initiatief naar zich toe. Maar zij is verzwakt door de crisis en heeft weinig gezag. We zitten in een vacuüm.”

Toen in januari duidelijk werd dat Griekenland, ondanks het doorvoeren van forse bezuinigingen, steeds hogere rentes moest betalen voor staatsleningen, begon Duitsland achter de schermen te overleggen met andere eurolanden. Wat als Athene die rentes niet meer kon ophoesten? Het Europese verdrag verbiedt financiële steun aan eurolanden: belastingen zijn nationaal en land A mag nooit verplicht worden op te draaien voor de schulden van land B. Kon er bilateraal iets geregeld worden of moest het IMF erbij komen?

Gezanten pendelden vanuit hoofdsteden naar Berlijn. Hoe een reddingsactie eruit zou zien, mócht die ooit nodig zijn, wilden zij politiek en juridisch goed uitzoeken. Op een Europese top op 11 februari verklaarden de regeringleiders zich voor het eerst openlijk solidair met Griekenland – op voorwaarde dat het land alle bezuinigingen doorvoerde die de eurogroep en de Europese Centrale Bank het oplegden. Details werden niet gegeven.

Zes weken later zijn die details er nog niet. Officieel zeggen politici dat dit ook helemaal niet nodig is. „Griekenland heeft niet om hulp gevraagd”, zei de Franse minister van Financiën Christine Lagarde gisteren in Brussel. Lagarde heeft een belangrijke stem in het debat. Als het aan haar lag, had de eurogroep al in januari een gebaar aan Griekenland gemaakt. Franse banken zitten, net als Duitse, volop in Griekse staatsschuld. Het kan goedkoper zijn om Griekenland nu uit de brand te helpen, dan om straks deze banken met vele miljarden overeind te houden. Maar Parijs weet dat je zonder Duitsland nergens komt in de eurogroep. Dus men had geduld met Duitsland.

Maar Duitsland trapt op de rem. Duitsers zijn om historische redenen panisch als het om monetaire instabiliteit gaat. Daarom is het in Duitsland moeilijker dan in Frankrijk een reddingsactie voor Griekenland politiek en juridisch te verkopen. Minister Schäuble was het tot dusver met Lagarde eens dat het een verkeerd signaal zou zijn als het IMF erbij kwam.

„De eurozone moet zijn eigen problemen oplossen”, zei Schäuble onlangs tegen een Duitse krant. Hij wilde daarom zelfs een Europees Monetair Fonds oprichten. Nog altijd is niet duidelijk of Merkel dit idee steunt. Sommigen zeggen van wel, anderen van niet. Wel herhaalde zij woensdag, tot veler verbazing, Schäubles voorstel om overtreders uit de eurozone te zetten. Daarvoor is een wijziging nodig van het Europees Verdrag. EU-landen hebben net na jaren onderhandelen een – volgens velen middelmatig – Lissabon-verdrag gebaard. Niemand wil nog zo’n marathon.

Dit alles voedt de verwarring en het toch al dolgedraaide geruchtencircuit in Brussel. Zou er dan toch een gezamenlijke actie komen van EU of eurogroep, en het IMF? Gisteren waren zowel de Griekse premier Papandreou als IMF-baas Dominique Strauss-Kahn in Brussel voor een seminar in het Europees parlement. Niemand geloofde minister Lagarde toen ze zei dat Griekenland die dag niet ook op háár agenda stond. Lagarde had vorige week al gezegd dat een plan voor bilaterale leningen aan Griekenland bijna rond was. Later bleek dat Parijs en Berlijn het niet eens waren over het bedrag, de methode, het aantal deelnemers en zelfs het moment van de transactie – over niets, dus.

Sommigen zeggen dat Merkel een welbewuste strategie voert. zij zou maar één manier zien om een hulpactie of lening voor Griekenland tegenover het thuisfront te verdedigen: als zij daar van de andere Europeanen iets belangrijks voor terugkrijgt. Bijvoorbeeld hardere spelregels voor eurolanden, waaronder uitsluiting voor notoire overtreders. Een variant op deze theorie doet ook de ronde: dat Merkel net zo lang moeilijk zal doen over leningen aan Griekenland tot andere eurolanden instemmen met hardere spelregels en de mogelijkheid om landen uit de eurozone te zetten.

Volgende week, als regeringsleiders in Brussel vergaderen, zou EU-president Herman Van Rompuy moeten helpen om – net als op 11 februari – een Europees standpunt te smeden. Dat alle ogen wederom op hem zijn gericht, staat als een van de weinige dingen als een paal boven water.