Kijken in de ziel

Een serie van Coen Verbraak dvd documentaire ****

Dat het kijken naar pratende hoofden in een documentaire niet saai hoeft te zijn, bewijst deze prachtige serie RVU-documentaires. In een statische omgeving (tafel, stoel, uitzicht op tuin) ondervraagt Coen Verbraak twaalf psychiaters over hun vak. Veel actuele hete hangijzers komen aan de orde: de kloof tussen pillen en therapie, of tussen psychiaters die de menselijke hersenen vooral als een fysiek beïnvloedbaar orgaan willen zien en degenen die denken dat empathie of levenservaring de psychiater van dienst kunnen zijn.

Goed duidelijk wordt dat psychiatrie zich niet zomaar een beetje met slechte humeuren of levensvragen bezighoudt, maar met ernstige psychische ziekten. Over wat psychiatrie daarbij werkelijk vermag, lopen de mening van de geïnterviewden dramatisch uiteen. De serie moet het een beetje hebben van voyeuristische nieuwsgierigheid: je wilt wel eens weten wat er gebeurt in die spreekkamers, en hoe geestelijk gezond die psychiaters zelf zijn. Verbraak voldoet hieraan volledig door de psychiaters vaak naar hun eigen ervaringen te vragen. Hij weekt daarbij opmerkelijke bekentenissen los, zoals bij de man die voor zichzelf een heroïsch verleden als verzetsheld en alpinist verzon – het soort fabuleren waarvoor hij tezelfdertijd zijn patiënten behandelde. De zware nadruk in de serie op het therapeutisch nut van de psychiatrie levert één beperking op: aan de uitvinding en basisgedachten van de psychoanalyse wordt nauwelijks aandacht besteed. Freud komt maar één keer aan bod, en dan nog terloops.

raymond van den boogaard