Het universum draait om Émilie

Opera Émilie van Kaija Saariaho door Opéra National de Lyon o.l.v. Kazushi Ono m.m.v. Karita Mattila. Gezien: 18/3 Muziektheater Amsterdam. Regie: François Girard. Herh: 20/3 (met Karen Vourc’ h), 21/3. Inl.: www.dno.nl ****

Geen moeilijker en uitdagender genre in het muziektheater dan het monodrama met slechts één personage op het podium. Juist daarom schreef de Finse componiste Kaija Saariaho het anderhalf uur durende Émilie voor haar landgenote Karita Mattila. Tijdens haar Europse tournee treedt ze drie keer in Amsterdam op.

Mattila en Saariaho werden gisteravond na afloop luid en lang toegejuicht. Karita Mattila is met haar fenomenale dramatische en extatische hoogte een van de weinige ècht grote sopranen in het Muziektheater sinds de opening in 1986. En Kaija Saariaho is een internationaal gevierd componiste van direct aansprekende muziek. Haar L’ Amour de loin was vijf jaar geleden in de enscenering van Pierre Audi in het Holland Festival ook een enorm publiekssucces.

Decorontwerper François Séguin maakt van het monodrama toch nog dubbelzinnig theater met een aantal stille personages. Hij plaatst de 18de eeuwse ‘femme savante’ Émilie du Châtelet in een planetarium. Daar is ze thuis in haar laatste levensdagen, als de unieke vrouwelijke beoefenaar van de exacte wetenschappen, als vrije geest, als vertaalster van Newton, als de maîtresse van Voltaire, als de zwangere minnares van de dichter Saint-Lambert. Ze zal sterven aan het moederschap.

Het universum draait om Émilie, de mannen draaien als planeten haar heen, met hen voert zij haar eenzijdige dialogen, herinnerend aan de ‘stream of consciousness ’ van Virginia Woolf en de obsessieve briefschrijverij van professor Moses Herzog in Saul Bellows roman Herzog. Het is een vaak taai en lang afscheidscollege, een gezongen encyclopedisch traktaat over kunst en wetenschap. Roerend is alleen haar toespraak tot haar ongeboren kind.

Net als in L’ Amour de loin combineert Saariaho declamatorische en lyrische zanglijnen met sfeervolle instrumentale muziek, interstellaire wolken van noten. Die verbinden een modern, maar niet avant-gardistisch kleurrijk idioom met de muziekhistorie. Volstrekt vanzelfsprekend zijn hier de verwijzingen naar Mahlers Das Lied vond der Erde. Ook dat eindigt in Der Abschied in het ronddraaiende universum: ‘ewig, ewig’.