Conflicten bepalen integratie Balkan in EU

De landen van voormalig Joegoslavië willen graag bij de EU. Oude wonden zorgen voor complicaties. Met elkaar praten zou al een groot succes zijn.

Belgrado, 19 maart. - EU-lid Slovenië en bijna-lid Kroatië hebben hun grensconflict voorlopig bijgelegd. Ze proberen nu andere landen van voormalig Joegoslavië aan te moedigen obstakels voor EU-toetreding op te ruimen. Op het landgoed Brdo in Slovenië, waar de leiders van de Joegoslavische deelrepublieken in 1991 nog probeerden tot een vreedzame oplossing te komen, moet morgen de eerste regionaal georganiseerde Balkanconferentie plaatsvinden.

Het is een voorwaarde van de EU: los eerst je onderlinge problemen op, klop daarna pas bij Brussel aan. Veel van de 27 lidstaten zijn uitbreidingsmoe, druk met de financiële crisis en als de dood voor het importeren van internationale conflicten.

Dat die angst gegrond is, blijkt bij de voorbereidingen op de conferentie. De Kroaten en Slovenen hebben hoog ingezet: ze willen regeringsleiders bij elkaar krijgen. Het zou de eerste keer zijn sinds de onafhankelijkheid van Kosovo, dat de Servische president Boris Tadic en de Kosovaarse premier Hasim Thaci rechtstreeks met elkaar overleggen. Tot op vandaag is onduidelijk of beide zullen aanschuiven.

De Servische president wil niet deelnemen aan een officieel overleg, waaraan ook de regering van Kosovo meedoet. Servië bestrijdt de onafhankelijkheid van Kosovo, dat het als een Servische provincie beschouwt. In de zomer wordt een - niet-bindende - uitspraak verwacht van het Internationaal hof van Justitie in Den Haag, over de legitimiteit van de unilaterale onafhankelijkheidsverklaring. Als uit de naambordjes blijkt dat Kosovo nog altijd onder VN-bestuur staat, wil Servië wel aanschuiven. Maar dat weigert de Kosovaarse regering.

Uit de omstreden status van Kosovo blijkt dat het proces vandesintegratie van Joegoslavië nog altijd niet is voltooid. Ook in Bosnië-Herzegovina zijn de wonden van de oorlog (1992-1995) nog open en is de staatsvorming onvolledig.

Terwijl in een deel van voormalig Joegoslavië de laatste grenzen nog moeten uitharden, is aan de andere zijde de EU-integratie in volle gang. Het vooruitzicht ooit ook bij deze welvarende club te horen moet de achterblijvers stimuleren geschillen op te lossen. Een goede relatie met buurlanden is een van de voorwaarden voor toetreding.

Om de landen daaraan te herinneren, maakte de nieuwe Eurocommissaris voor uitbreiding, de Tsjech Stefan Fuele, deze week een rondje Balkan. In Belgrado drong hij erop aan in Slovenië geen verstek te laten gaan. De positie van de EU zelf is moeilijk. Vijf EU-landen, waaronder de huidige voorzitter Spanje, hebben de onafhankelijkheid van Kosovo niet erkend en moedigen Servië daarmee in feite aan het verzet vol te houden.

Alle landen hebben ‘EU-perspectief’, maar ieder land wordt beoordeeld op eigen verdiensten. Juist de twee organisatoren van de conferentie hebben laten zien welk effect een getrapte EU-uitbreiding op de Balkan kan hebben. Slovenië heeft met haar vetorecht op uitbreiding de toetredingsonderhandelingen van buur Kroatië zwaar vertraagd. Het wilde eerst een dispuut over een land- en zeegrens uitvechten. De onderlinge verhoudingen bekoelden aanzienlijk. Uiteindelijk hebben beiden afgelopen herfst ingestemd met arbitrage.

De toetredingsonderhandelingen van Macedonië, al sinds 2005 kandidaat-lidstaat van de EU, zijn nog niet geopend. Griekenland blokkeert dit, zolang geen overeenstemming is bereikt over het gebruik van de naam ‘Macedonië’. Griekenland heeft een grote provincie met dezelfde naam en vreest territoriale claims. Diplomaten vrezen voor een domino-effect, bijvoorbeeld als Kroatië zoals gehoopt in 2012 EU-lid wordt maar de vroegere vijand Servië nog niet. Of Servië dat als EU-lid een veto uitspreekt over toetreding van Kosovo.

De EU speelt in op het gevoel dat de landen niet voor elkaar onder willen doen en bang zijn geïsoleerd te raken. De Servische president vond het ongetwijfeld niet leuk dat hij als enige regionale leider ontbrak bij de inauguratie van de nieuwe president van Kroatië. Hij liet verstek gaan omdat de Kosovaarse president aanwezig was.

Slovenië zoekt naarstig naar een formule om ‘Brdo’ niet bij voorbaat te laten mislukken. Creatieve voorstellen, zoals naambordjes waarop helemaal geen landsnaam is vermeld, hebben nog niet tot een oplossing geleid, maar de last minute diplomatie gaat door. De Kroaten en Slovenen weten dat voor het slagen van deze conferentie maar een criterium is: iedereen doet mee.