Van Hoves 'Idomeneo' is nodeloos actueel

Opera Idomeneo van W.A. Mozart door De Munt, Brussel o.l.v. Jérémie Rohrer. Decor: Jan Versweyveld; regie Ivo van Hove. Gezien: 16/3 Munt Brussel. Herh. t/m 30/3. Inl.: www.demunt.be; Radiouitzending Klara: 27/3 ***

De Belgische regisseur Ivo van Hove, sinds 1990 werkzaam in ons land (Zuidelijk Toneel, Toneelgroep Amsterdam, Holland Festival), lijkt in zijn Brusselse debuut met Mozarts Idomeneo onder andere de Nederlandse Uruzgan-problemen aan de orde te stellen. Dat gebeurt binnen het gezichtsveld van de Navo, gevestigd in Brussel.

Van Hove benadrukt de actualiteit van Idomeneo – een Grieks-antiek noodlotsdrama uit 1781 over de rampzalige nasleep van de Trojaanse oorlog. In het programmaboek staat een foto van een lijkkist met een Nederlandse militair, vanuit Afghanistan naar Eindhoven overgebracht met het KLM-vliegtuig Prins Bernhard.

Idomeneo is Mozarts meest dramatische opera. De Kretenzische koning heeft om zijn eigen leven te redden de zeegod Neptunus beloofd de eerste mens aan hem te offeren die hij aan land tegenkomt. Dat is zijn zoon Idamante. De vader probeert onder zijn gelofte uit te komen, Neptunus bestraft zijn volk met dood en verderf.

In de voorstelling zijn veel, soms bloederige videobeelden te zien van de oorlog in Irak, CNN, Al Qaida en de ‘War on Terror’. Ook verder is de setting eigentijds: een persconferentie, tv-monitors, een projectiescherm, een bloemen- en kaarsenveld ter herdenking van de slachtoffers. Idomeneo, uiterlijk een Amerikaanse generaal, staat uiteindelijk op het punt Idamante te doden met een bomgordel.

De voorstelling vol agressie en woede – de stoelen moeten het steeds ontgelden – wordt gespeeld en gezongen met wanhopige heftigheid. Daarbij raakt precieuze perfectie terecht op de achtergrond. Gregory Kunde is een getourmenteerde Idomeneo, Malena Ernman een gekwelde Idamante, Sophie Karthäuser een liefdevolle Ilia, Alexandrina Pendatchanska een explosief furieuze Elettra. Via de camera’s en projecties worden hun emoties vaak uitvergroot.

Maar wat het actuele punt is van Van Hove blijft onduidelijk. Illustreren met eigentijdse beelden is wat anders dan actualiseren, dat hier onnodig is. Idomeneo stelt ook nu nog zinvolle morele vragen en tijdloos zijn ook de liefdesproblemen van Elettra en Ilia.

Terreur en oorlog zijn iets anders dan de wraak van mythologische goden. Bovendien: Neptunus strijkt met zijn hand over zijn hart en laat de dode kinderen herleven. Die genade is de burgerslachtoffers in Irak, Afghanistan en New York niet gegeven.