Sluiterbril geeft tv diepte

Deze maand staan de tv’s in de winkel waarop de kijker diepte kan zien. Daarvoor is een speciale bril nodig. Meestal wordt daarin snel wisselend het ene en het andere glas ondoorzichtig.

Liggend op de buik, met je neus langs de rand van de sintelbaan, kijk je omhoog. De machtige benen van sprinter Usain Bolt razen voorbij. De bovenste ringen van het Berlijnse Olympiastadion torenen tijdens zijn wereldrecordrace ver boven hem uit.

Een sportwedstrijd op 3D-televisie kan spectaculair zijn, mits je dicht op het scherm zit.

Als het aan tv- en filmmakers ligt, dan ontgroeit het driedimensionale beeld dit jaar definitief de pretparken. Elektronicafabrikanten als Samsung, LG en Sony brengen deze maand tv’s op de markt waarop je diepte kan zien, als je een 3D-bril op zet. Televisiemakers liften mee op het succes van bioscoopfilms als Avatar en Up.

In essentie werken 3D-televisies met dezelfde technieken als de 3D-films in de meeste bioscopen. De kijker krijgt voor zijn linkeroog een beeld aangeboden dat onder een iets andere hoek is gefilmd dan het beeld dat het rechteroog krijgt. Die hoek bepaalt de diepte die we ervaren. In het echt kijken onze beide ogen ietsje schuin tegen de dingen aan, en schuiner als voorwerpen dichterbij staan. Met twee ogen open verwerkt het brein de beelden van links en rechts tot een beeld waarin we diepte zien, waarmee we afstanden kunnen schatten en kunnen bepalen hoe groot dingen zijn.

Film is een snelle reeks achtereenvolgens geprojecteerde plaatjes en voor een 3D-film zijn twee sequenties nodig: een voor het linker- en één voor het rechteroog. Die filmpjes worden allebei op het tv- of bioscoopscherm geprojecteerd. Om in 3D te kunnen zien is een bril nodig met glazen die links en rechts om de beurt en op het juiste moment ‘dichtklappen’.

Een infraroodsignaal zorgt ervoor dat deze shutter glasses voor het linker- of rechteroog juist op tijd opengaan om het daarvoor bestemde beeld op te vangen. Als het beeld voor het andere oog arriveert zit de sluiter weer dicht. Door dat vijftig keer per seconde te doen ontstaat een geloofwaardige 3D-ervaring, al krijgen sommige mensen hoofdpijn van al dat geflikker (zie kader).

Niet alle bioscopen of televisietoestellen gebruiken shutterglasses. Er zijn er ook die werken met gepolariseerd licht. Licht is een elektromagnetische golf die door de ruimte beweegt. Gewoonlijk trilt zo’n golf in willekeurige richtingen loodrecht op de voortplanting. In gepolariseerd licht, dat in de natuur bijvoorbeeld ontstaat als zonlicht op het water kaatst, trillen die velden alleen horizontaal of juist vertikaal. Een polarisatiefilter kan licht met een bepaalde polarisatie tegenhouden. Een polarisatiebril met twee verschillende glazen laat de ene trillingsrichting voor het ene oog door en de andere voor het linkeroog.

De polarisatietechniek is populair in de bioscoop, maar minder op televisietoestellen. Samsung, LG en Sony werken met shutterglasses. „Met polarisatiebrillen moet je je hoofd recht houden om goed diepte te kunnen zien”, zegt productmanager Wim van der Meide van Samsung Electronics.

3D-televisie kijken kan in principe ook zonder bril. Philips heeft een systeem ontwikkeld met een areaal van lenzen dat de beelden van een onderliggend lcd-scherm zo projecteert dat een 3D-illusie ontstaat. Zo’n effect zit ook op flippo’s en driedimensionale prentbriefkaarten.

Iets meer dan een jaar geleden maakte Philips bekend dat dit systeem voorlopig niet op de markt zal komen. Het Nijmeegse bedrijfje Zero Creative ziet wél mogelijkheden voor deze brilloze 3D-technologie. „Philips heeft ingeschat dat het voorlopig niet gaat lukken om heel grote aantallen te verkopen”, zegt directeur Jean-Pierre van Maasakker van Zero Creative. „Daar komt bij dat de content, het bruikbare film- en televisiemateriaal, apart ontwikkeld moest worden.” Van Maasakker mikt op musea en bedrijven.

Het lijkt er overigens niet op dat de thuiskijker overspoeld zal worden met 3D-films. Woordvoerder Hans den Heijer laat weten dat Sony van plan is om op het WK-voetbal, komende zomer in Zuid-Afrika, 25 wedstrijden in 3D op te nemen. Maar die komen niet op tv. Den Heijer: „We willen de beelden deze zomer vertonen op festivals voor promotionele doeleinden.”

Vooruitlopend op echte 3D-beelden zijn televisies uitgerust met software die tweedimensionale beelden bewerkt tot nep-3D. De 3D-illusie wordt gewekt door de onderkant van het beeld wat naar voren te schuiven. De software vertraagt voorwerpen op de achtergrond een beetje. Het zou allemaal net echt moeten lijken, maar een 3D-voetbalwedstrijd in de Engelse Premier League die met deze technologie is bewerkt overtuigt niet. Het voetbalveld krijgt vooral de diepte van een kijkdoos.