Kort nieuws Wetenschap

Dosis uv-licht op aarde neemt al tien jaar niet meer toe

Door onze redactie wetenschap

Rotterdam, 18 maart. De hoeveelheid gevaarlijke ultraviolette zonnestraling die het aardoppervlak bereikt, is de laatste tien jaar niet meer toegenomen. Kennelijk is aan de afbraak van de ozonlaag door fluorhoudende gassen een eind gekomen. Maar ook een toegenomen bewolkingsgraad lijkt een rol te spelen. Dit valt te concluderen uit een artikel in de Journal of Geophysical Research (februari). Auteur Jay Herman zelf beklemtoont juist dat de uv-straling op het aardoppervlak tussen 1979 en 1998 nog flink toenam, vooral op het zuidelijk halfrond in de buurt van het beruchte ozongat. Het ozon in de stratosfeer houdt veel uv-straling tegen maar werd ernstig aangetast door cfk’s en halonen uit spuitbussen en dergelijke. Pas sinds 1987 geldt een wereldwijd verbod op de uitstoot.

Peuters bewegen vanzelf op muziek

Door onze redactie wetenschap

Rotterdam, 18 maart. Kleine kinderen, tussen een half en twee jaar oud, gaan al spontaan ritmisch meebewegen als ze muziek horen. En hoe duidelijker de beat in die muziek is, hoe ritmischer ze meebewegen. De kinderen kregen Mozart, Saint-Saëns en kinderliedjes te horen, soms alleen als ritme. Tot verrassing van de onderzoekers bleek er weinig verschil in de ritmische bewegelijkheid van de jongere en de oudere kinderen uit het onderzoek. Alleen waren de bewegingen van de allerjongsten nog erg onbeholpen – maar wel ritmisch. En hoe vaker de kinderen ritmisch bewogen, hoe vaker de kinderen glimlachten, schrijven de onderzoekers deze week in de Proceedings of the National Academy of Sciences (Early Edition).

Alle dieren hebben zelfde pijnreceptor

Door onze redactie wetenschap

Rotterdam, 18 maart. Een pijnreceptor die bij de mens reageert op bijvoorbeeld warmte, wasabi, knoflook, ui en traangas, is al 500 miljoen jaar oud. Amerikaanse onderzoekers publiceren vandaag een evolutionaire stamboom van deze receptor (TRPA1) in Nature. Een pijnreceptor reageert op een giftig molecuul, op hitte, of op fysiek geweld (een klap). De ontvangen prikkel wordt omgezet in een elektrisch signaal voor verdere verwerking in het zenuwstelsel. Dat TRPA1 in het hele dierenrijk voorkomt, betekent dat geen diersoort zonder zo’n gevarendetector blijft bestaan. TRPA1 is gevonden in bekende laboratoriumdieren als fruitvlieg, zebravis en doorschijnende zakpijp. En hij zit in alle, ook de oudste zoogdieren: van vogelbekdier en opossum tot muis, rat en mens. Soms is het gebruik aangepast: sommige slangen (groefkopadders) gebruiken een hittegevoelige TRPA1 voor het detecteren van de warmtestraling van hun prooien, zodat ze in het donker muizen kunnen vangen. Dat stond afgelopen zondag in een ander Nature-artikel.

Oudere werktuigen op Flores gevonden

Door onze redactie wetenschap

Rotterdam, 18 maart. Er leefden al 200.000 jaar eerder mensen op het eiland Flores dan tot nu toe bekend was. Dit blijkt uit de vondst van werktuigen van een miljoen jaar oud. Tot dusverre waren de oudst bekende werktuigen er 800.000 jaar oud. Het gaat waarschijnlijk om voorouders van de mysterieuze dwergmens Homo floresiensis van wie botten zijn gevonden van 15.000 tot 90.000 jaar oud. Van hun voorouders zijn nog geen botten gevonden. De onderzoekers schrijven vandaag in Nature dat ze denken dat er op Flores al meer dan een miljoen jaar geleden mensen woonden, omdat zij de werktuigen vonden in de oudste sedimenten ter plaatse. Wat voor mensen het waren, is onbekend.

Hoge bloeddruk door eenzaamheid

Door onze redactie wetenschap

Rotterdam, 18 maart. Langdurige eenzaamheid verhoogt de bloeddruk, tenminste bij 50-plussers. Dat ontdekten onderzoekers van de universiteit van Chicago die verschillen in bloeddruk over een periode van vier jaar wilden verklaren. Ze schrijven erover in het gisteren uitgekomen nummer van Psychology and Aging. Leeftijd, roken, alcoholgebruik, depressie en stress, lichaamsgewicht, ras en zelfs inkomen hebben een bekende invloed op bloeddruk. Maar die factoren verklaren niet helemaal de bloeddrukverschillen die bij iemand over een periode van jaren optreden. Langdurige eenzaamheid bleek een nieuwe factor.