'Uit vuur en water' ongeschikt voor mis

Zo’n dertig bekende gezangen zijn taboe verklaard voor katholieke kerkdiensten: theologisch onder de maat. Pastor Grandia: „Schandelijk.”

Het lied Uit vuur en water, zuur en zout van Huub Oosterhuis mag niet langer worden gezongen in de katholieke liturgie. Ook ‘Licht dat ons aanstoot in de morgen’ – eigenlijk: Lied aan het licht – nog bekender geworden nadat het werd gezongen op de begrafenis van Prins Claus, is afgekeurd door de bisschoppelijke censor. Circa dertig liederen zijn geschrapt uit het liederenbestand.

Met het schrappen van de vaak bekende liederen uit de liturgie probeert de Rooms-Katholieke Kerk te bepalen wat „goede” liederen zijn, zegt Gerard Rouwhorst, hoogleraar liturgiegeschiedenis aan de Universiteit van Tilburg. „Men probeert een selectie aan te brengen. De liederen die zijn geschrapt zouden ‘te vaag’ zijn of voor meerdere uitleg vatbaar. Maar dat is juist eigen aan poëtische teksten: dat ze voor meerdere uitleg vatbaar zijn. Precies zoals het geldt voor veel bijbelteksten. Die kun je vaak niet in één keer begrijpen, daar moet je naartoe groeien.”

Rouwhorst vindt het schrappen van Oosterhuis’ liederen jammer. „Dit geeft ruzie. Het zijn inhoudelijk rijke teksten. Ze worden graag gezongen. Ze van een bijzonder hoog niveau, het beste wat er de laatste decennia is gemaakt.”

Dat beaamt Bram Grandia, pastor bij de kerkelijke omroep IKON en oud-predikant van de Amsterdamse Keizersgrachtkerk, waar het overgrote deel van de gezongen liederen van Oosterhuis was. „Oosterhuis is een poëet en heeft een grote bijdrage geleverd aan het concretiseren van het christendom. Hij kan tendensen in de theologie als geen ander verwoorden en actualiseren. Een lied als ‘licht dat ons aanstoot’ is een topper. Dat raakt veel mensen. De kerk zegt nu; ‘ja, jullie worden wel geraakt, maar verkéérd geraakt’. Dat is schandelijk.”

Het verwijderen van de liederen zegt veel over hoe de Rooms-Katholieke Kerk omgaat met dichter/theoloog Oosterhuis, zegt Grandia. „Hij is toch de dissident, met wie de kerk in haar maag zit.”

Huub Oosterhuis zelf noemt het schrappen „een beetje belachelijk”. Het is onderdeel van een actie die tien jaar geleden is ingezet, zegt hij. „De Nederlandse bisschoppenconferentie heeft toen verklaard dat mijn teksten uit de liedboeken moeten verdwijnen.” Oosterhuis wijst vooral op aartsbisschop Eijk en diens assistenten. „Ze vinden mij en de teksten niet rechtzinnig in de leer. En dat wordt dan aangelengd met andere argumenten.”

De bisschoppelijke censor Cor Mennen (bisdom Den Bosch) acht de desbetreffende teksten theologisch „onder de maat”.

Het bisdom Utrecht noemt de kwestie „oud nieuws”. De woordvoerder: „Het bisdom is een kleine twee jaar geleden begonnen met het instellen van richtlijnen waar de liederen aan moeten voldoen.”

Het besluit treft ook teksten van dichteres Ida Gerhardt, zoals het bekende Zevenmaal om de aarde gaan. Erik Bolle, voorzitter van het Ida Gerhardtgenootschap, vindt het besluit getuigen van een „kil fundamentalisme, dat zoveel schoonheid om zeep helpt”.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel ‘Uit vuur en water’ ongeschikt voor mis (17 maart, pagina 3) staat een fout in de titel van het lied van Huub Oosterhuis dat uit de katholieke liturgie is geschrapt. Het lied heet Uit vuur en ijzer.