Ruziënd naar nieuwe verkiezingen

Hun gedwongen huwelijk houdt opvallend stand, maar MDC en Zanu-PF kijken al uit naar volgende verkiezingen. MDC hoopt dat die wél eerlijk verlopen.

Op de vale muur boven het bureau van Jameson Timba zit een rechthoekige witte vlek met bovenin een haakje. Hier heeft iets gehangen. Een portret. „Ik heb de president wat verplaatst”, glimlacht de onderminister voor Media van de Zimbabweaanse regeringspartij MDC. De foto van Robert Mugabe hangt nu aan een andere muur, minder zichtbaar.

Het tekent de verhoudingen in het gedwongen huwelijk tussen de MDC-T van Morgan Tsvangirai, de kleine MDC-M van Arthur Mutambara en de Zanu-PF van de sinds 1980 regerende Mugabe. „Zimbabwe stond aan de rand van de afgrond, deze regering van nationale eenheid was de enige oplossing”, zegt Timba, die toch maar onder de foto van Mugabe in een leunstoel wegglijdt. Maar of het werkt? „Het is functioneel”, zegt hij zuinig. „De persoonlijke relaties zijn verbeterd, maar we werken met ideologisch verschillende partijen en allemaal moeten we het gemankeerde akkoord aan onze achterban verkopen.”

Gisteren arriveerde de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma in Zimbabwe voor een mogelijk laatste poging de partijen op één lijn te brengen. Zolang de MDC zijn westerse vrienden er niet van weet te overtuigen dat reis- en handelsbeperkingen tegen Mugabe en zijn entourage moeten worden ingetrokken, weigert Mugabe de afspraken uit 2008 na te komen. Na gewelddadig verlopen verkiezingen en een diepe economische crisis, dwong Zuma’s voorganger Mbeki destijds de kibbelende partijen tot samenwerking. Slaagt Zuma niet, dan lijken nieuwe verkiezingen de enige oplossing om de politieke impasse te doorbreken.

Ondertussen volgt het ene pesterijtje na het andere. Op de dag dat Mugabe lokale media vorige week voorhield dat „binnen de regering van nationale eenheid geen twijfels bestaan over elkaars oprechtheid”, liet hij via de staatskrant weten dat de portefeuilles van enkele MDC-ministers naar partijgenoten zijn overgeheveld.

De landbezettingen en mensenrechtenschendingen gaan bovendien gewoon door en een nieuw plan dat bedrijven van blanken verplicht om een meerderheidsbelang aan zwarte Zimbabweanen te verkopen, heeft de verhoudingen in het kabinet verder op scherp gezet. Ook bestaat al een jaar onenigheid over een aantal politieke benoemingen. Maar dat is klein bier, vindt onderminister Timba.

Net als veel andere MDC-bewindslieden lijkt hij te accepteren dat het politieke akkoord nooit volledig zal worden uitgevoerd. „Het gaat niet meer om deze uitstaande kwesties”, verzekert hij. „Het enige waar we het over eens moeten worden, is wanneer de volgende verkiezingen zijn en hoe we ervoor kunnen zorgen dat die eerlijk verlopen.” Timba is een naaste adviseur van premier Tsvangirai.

In het politieke akkoord is afgesproken dat Zimbabwe pas weer naar de stembus gaat als er een nieuwe grondwet is met garanties voor een eerlijk verloop van die verkiezingen. Het dagblad The Herald, spreekbuis van Mugabe, berichtte deze week dat de onderhandelaars van zijn Zanu-PF in de nieuwe grondwet een maximum van twee presidentiële termijnen willen opnemen. Dat laat volgens waarnemers zien dat de inmiddels 86-jarige Mugabe ook in eigen kring onder druk staat.

Terwijl Mugabe heeft gezegd ook bij volgende verkiezingen de Zanu-kandidaat te willen zijn, lijkt een groeiend aantal Zanu-parlementariërs te beseffen dat zo de partij nog verder desintegreert. „Massale steun van het volk heeft hij niet meer, alleen met steun van leger en politie kan hij aan de macht blijven”, zegt een Zuid-Afrikaanse diplomaat die bij het onderhandelingsproces betrokken is.

Eerlijke verkiezingen wint Tsvangirai op zijn sloffen. Hij mag zich volgens westerse waarnemers met zijn regeringsdeelname aan de duivel hebben overgeleverd, in Zimbabwe is hij mateloos populair. „We weten hoe moeilijk hij het in het kabinet heeft”, zegt MDC-aanhanger Modern Gataya. „Maar hij had geen keus. Was hij niet in het kabinet gestapt, dan was Zimbabwe van het continent afgegleden”, zegt Gataya, verwijzend naar de diepe crisis in 2008.

Om eerlijke verkiezingen te garanderen, heeft Tsvangirai de internationale gemeenschap opgeroepen om troepen naar Zimbabwe te sturen. Mugabe zal daarmee nooit akkoord gaan, verzekert een Zanu-onderhandelaar die niet met zijn naam in de krant mag. Zuma zal de partijen in Zimbabwe deze week dus bovenal op één lijn moeten krijgen over „een raamwerk waarbinnen die verkiezingen volgend jaar plaatshebben”, meent Timba. Komen die garanties er niet, dan bestaat het gevaar dat Tsvangirai met zijn kabinetsdeelname vooral Zanu een dienst heeft bewezen en Mugabe met een door de MDC aangezwengelde economie opnieuw president wordt.

Jameson Timba ziet het minder somber in. Bij de lijstenmaker ligt de foto van partijleider Morgan Tsvangirai al klaar. „Voor boven mijn bureau”, zegt Timba.

Dit is deel twee van een drieluik deze week over Zimbabwe. Abonnees kunnen deel één teruglezen op nrc.nl/buitenland