Paus weer geconfronteerd met het vuil van de kerk

Paus Benedictus heeft nog niet openlijk gereageerd op de schandalen in zijn kerk. Hij weet dat het misbruik moet worden aangepakt om een leegloop te vermijden.

Een persoonlijke lijdensweg richting Pasen is het geworden voor Benedictus XVI. De onthullingen over kindermisbruik hebben de kerkleider diep geraakt, zo sijpelt door de Vaticaanse muren naar buiten. Elke dag nieuwe schandalen, nieuwe aangiften, nieuwe landen. Na de VS en Australië enkele jaren geleden, nu Ierland, Duitsland, Oostenrijk, Nederland, Zwitserland.

„Zoals altijd beleeft hij ook dit allemaal in het meest intense gebed en met begrijpelijke verontrusting”, zo citeert la Repubblica een naaste medewerker van de paus. Met name de Duitse misbruikaffaires treffen Benedictus in het bijzonder. Ze komen steeds dichter bij hem persoonlijk. Binnen het Vaticaan bestaat juist daarom niet alleen ontsteltenis en teleurstelling over de omvang van het misbruik, maar ook grote bezorgdheid over de mate waarin dit de Duitse paus zal schaden.

Vorige week onthulde de gezaghebbende Süddeutsche Zeitung dat een pedofiele priester, een zekere broeder H., in 1980 was overgeplaatst naar het bisdom München. Benedictus heette toen nog Joseph Ratzinger en was aartsbisschop in München. Broeder H. had er therapie moeten krijgen, maar mocht toch weer pastorale diensten verlenen. Hij vergreep zich opnieuw aan kinderen.

In een poging de schade van deze onthulling te beperken reageerde pater Federico Lombardi, woordvoerder van het Vaticaan, onmiddellijk op de berichten. „Het is allemaal opgehelderd door de curie van München”, liet hij op Radio Vaticaan weten. „De vicaris-generaal, medewerker van Ratzinger, heeft de totale verantwoordelijkheid op zich genomen.” Ratzinger zou niet betrokken zijn geweest bij het besluit broeder H. weer als pastoor te laten werken. De broeder werd begin deze week alsnog geschorst.

Hoezeer het Vaticaan zich door deze en andere misbruikgevallen in de verdediging voelt gedreven, blijkt ook uit de verbitterde suggestie van Lombardi dat er binnen de Kerk een complot tegen de paus is gesmeed: „We zullen het nooit zeker weten, maar als het wel zo is, dan is voor elke objectieve observator duidelijk dat de pogingen zijn mislukt om Benedictus bij het schandaal van de misbruikaffaires in Duitsland te betrekken.” Volgens Lombardi was het wel erg toevallig dat het nieuws naar buiten kwam „uitgerekend op de dag dat de voorzitter van de Duitse bisschoppenconferentie, Robert Zollitsch, in Rome toestemming heeft gekregen om de misbruikaffaires met strengere en restrictievere normen aan te pakken”.

Paus Benedictus, zo beklemtoont men binnen het Vaticaan, mag ook niet verantwoordelijk worden gesteld voor de fysieke mishandeling van koorknapen in het door zijn broer geleide koor van Regensburg. Evenmin mag Benedictus worden afgerekend op het vermoeden dat er sprake was van kindermisbruik in het klooster van Ettal dat in het bisdom München ligt, waar Ratzinger aartsbisschop was.

Inmiddels groeit het aantal uitschrijvingen uit de Rooms-Katholieke Kerk in Duitsland en maakt het Vaticaan zich ook zorgen over de effecten van de pedofilieaffaires op de priesterroepingen. Afgelopen maandag riep de paus vooruitkijkend naar de Wereldjongerendag van 28 maart de jeugd op „geen angst te hebben” om zich te engageren in het religieuze leven. „Wees niet bang, lieve jongens en meisjes, wanneer de Heer jullie roept tot een religieus, monastiek of missionair leven: Hij weet een diepe vreugde te schenken aan wie met moed antwoordt!”

Het tragische voor Benedictus is dat hij wordt aangevallen op beleid dat hij zelf al vaarwel had gezegd voordat hij paus werd. In de week voor zijn uitverkiezing als paus in 2005 sprak hij in een toespraak over het „vuil binnen de Kerk”, refererend aan priesters die hun machtspositie misbruiken.

Zijn persoonlijke wending dateert van het begin van het vorig decennium. De verhalen van de Amerikaanse slachtoffers van pedofiele priesters, en de druk van zijn medewerkers bij de Congregatie van de Geloofsleer, brachten hem tot het inzicht dat toedekken van pedofilieschandalen – waarvoor hij als prefect van de congregatie zo lang verantwoordelijk was – een heilloze weg is. Ratzinger bezocht sindsdien Australische en Amerikaanse slachtoffers van pedofiele priesters en bood namens de Kerk excuses aan. Er werden bisschoppen ontslagen en schadevergoedingen betaald.

Nu wordt hij in Europa, het continent dat Benedictus zo na aan het hart ligt, opnieuw geconfronteerd met het vuil van de Kerk. Bij zijn aantreden verklaarde hij Europa tot een missiegebied. Wil Ratzinger de leegloop van de kerken en de terugloop van de roepingen werkelijk stoppen, zo weet hij als geen ander, dan zal hij de „kanker van het kindermisbruik”, zoals het binnen het Vaticaan al wordt omschreven, moeten uitroeien. Hij moet hopen dat tijdens dit zuiveringsproces en de onderzoeken die zullen volgen niet nog meer en ernstiger belastend materiaal in zijn richting naar boven zal komen.

Kardinaal Carlo Maria Martini relativeerde de situatie in het weekblad Gente. Hij zei „dat er donkerder jaren zijn geweest voor de Kerk”. „Uiteindelijk is de Kerk nu aanwezig in alle landen van de wereld, iets wat nooit eerder het geval is geweest.”

Dossier over schandalen op nrc.nl/misbruik-kerk