Met deze mensen kunnen we het gat dichten

Het CPB liet gisteren weten dat er tot aan 2015 structurele bezuinigingen nodig zijn.

En de economische groei die Nederland ziet, is te danken aan Balkenende IV.

Een goede vraag waar ik geen goed antwoord op heb. Dat zei directeur Coen Teulings van het Centraal Planbureau (CPB) gisterochtend over het tempo waarin toekomstige kabinetten moeten bezuinigen. Dat er een probleem is met de inkomsten en uitgaven van de overheid, en dat het daarom onvermijdelijk is dat er wordt ingegrepen, daar is het CPB helder over.

Het bureau rekende volgens Teulings voor het eerst „zorgvuldig” uit hoeveel de overheidsfinanciën moeten verbeteren. Er is een structureel tekort van 29 miljard euro – duidelijk minder dan de 35 miljard euro besparingen bovenop 4 miljard aan AOW-versobering die volgens het kabinet nodig is. Een berekening waarvan onduidelijk is waar die vandaan komt, zei Teulings, anders dan gemaakt op de achterkant van de sigarendoos.

Het lagere bedrag nadert de 20 miljard euro die werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes zaterdag in de Volkskrant noemde als voldoende besparing in de komende vijf jaar – zeg maar de helft van waar het kabinet van uitgaat. Het Centraal Planbureau stelt dat er politieke ingrepen nodig zijn wil het tekort in 2015 onder de maximale grens van 3 procent uitkomen die in Europa is afgesproken.

Het is nu nadrukkelijk aan de politiek in welk tempo de miljardentekorten worden weggewerkt. Want economen verschillen zelf ook van mening waar de meeste aandacht naar uit moet gaan: naar de broze opkrabbelende economie of naar de snel stijgende tekorten op de rijksbegroting. „De economische theorie is daar niet eenduidig over”, zei Teulings. Maar hij onderstreepte direct dat ieder uitstel de verhoudingen tussen generaties belast: hoe meer uitstel, hoe ongelijker de verdeling van welvaart tussen de generaties.

Dat er een astronomisch bedrag ooit een keer betaald moet worden, dat is zeker. Zelfs zonder politieke ingrepen rekent het CPB de komende kabinetsperiode al op 3 miljard euro extra zorgkosten die burgers direct moeten betalen omdat de kosten zo veel sneller stijgen dan de economie groeit.

Overigens presenteerde het Centraal Planbureau een indrukwekkend succes van Balkenende IV. Zonder de stimuleringsmaatregelen van het kabinet was de economische groei dit jaar 2 procentpunt lager geweest, rekende het CPB uit, en de werkloosheid zou 150.000 personen hoger zijn uitgekomen – 8,25 procent van de beroepsbevolking.

De noodzakelijke ombuigingen zijn te vergelijken met de jaren tachtig, toen er soms pijnlijke structurele maatregelen werden genomen. Teulings memoreerde de verlaging van ambtenarensalarissen en van uitkeringen. De arbeidsmarkt werd flexibeler gemaakt.

Daar plukt Nederland nu nog vruchten van, zei Teulings. Gezien de grote krimp van de economie (4 procent in 2009) vallen de gevolgen voor de arbeidsmarkt „erg mee”. Het aantal werklozen stijgt van gemiddeld 379.000 in 2009 naar 500.000 in 2010 en 2011. Dat komt neer op 6,5 procent van de beroepsbevolking. Tijdens de economische neergang in 2002-2003 was de stijging scherper vergeleken met de krimp van de economie. Daarom waren de prognoses van het CPB vorig jaar aanvankelijk somberder.

Het CPB houdt het er vooralsnog op dat de arbeidsmarkt flexibeler is geworden, onder andere door het gestegen aantal zelfstandigen zonder personeel. Deze zorgden voor flexibiliteit toen de arbeidsmarkt krap was en konden toen relatief veel verdienen. Nu vangen ze de klappen van de crisis deels op en zorgen daarmee ook weer voor flexibiliteit.

Bovendien zijn bedrijven terughoudend geweest met het ontslaan van mensen. Door hun goede winstgevende positie voor de crisis, konden ze zich dit permitteren en mogelijk anticiperen ze volgens het Planbureau op een blijvend krappe arbeidsmarkt voor geschoold personeel. Maar het CPB heeft nog niet de volledige verklaring voor de meevallende werkloosheid. „Helemaal begrijpen doen we het niet”, zei directeur Teulings gisteren.

Lees meer over de ramingen van het CPB via cpb.nl