Liberaal weerwoord op de crisis

De staat faalde in aanloop naar de kredietcrisis, constateert een liberale denktank. Hans Hoogervorst pleit alsnog voor kleinere banken.

Niet de markt, maar de staat heeft het gedaan. De Teldersstichting, het wetenschappelijk bureau van de VVD, publiceerde gisteren het rapport Krachtproef voor het kapitalisme, over oorzaken en gevolgen van de kredietcrisis. De liberale denktank presenteerde een andere kijk op de gangbare theorieën over de crisis.

De auteurs, onder wie voorzitter en oud-ambassadeur Frans Engering, oud-eurocommissaris Frits Bolkestein en oud-DNB-directeur André Szász, concluderen dat vooral de overheid faalde. Die verlaagde immers de rente en zette banken aan hypotheken te verstrekken aan mensen die ze niet konden betalen. „De overheid brak in in de spontane marktorde en het resultaat was de kredietcrisis. Allemaal ongetwijfeld met de beste bedoeling”, zei Bolkestein. „Maar we weten waar die toe leidden: tot de hel.” Vanuit liberaal perspectief een logisch weerwoord op de vaak gehoorde kritiek dat neoliberaal kapitalisme de oorzaak is van de crisis.

Bolkestein haalde hard uit naar voormalig minister Bos van Financiën, die in een recente lezing pleitte voor het graven van een greppels tussen markt en overheid om een herhaling van de crisis te voorkomen. „Wij willen ook een greppel tussen overheid en markt, maar dan vooral om markten zoveel mogelijk te vrijwaren van overheidsbemoeienis.”

Ook voorzitter Engering legde de schuld voor de crisis deels bij de overheden. Amerika bevond zich met de oplopende tekorten op een heilloze weg, maar ook China speelde een kwalijke rol: „Overschotlanden hebben de Amerikaanse tekorten getolereerd.”

De commissie deed enkele aanbevelingen. Zo wil zij dat De Nederlandsche Bank (DNB) sneller bankbestuurders uit hun functie zet als ze fouten maken. Ook pleit zij voor het snel terugtrekken van de massale overheidssteun uit de financiële sector. En het toezicht moet strenger en internationaal beter gecoördineerd worden.

Dat liberalen niet in een zekere mate van marktordening zouden geloven, werd gelogenstraft door de aanwezigheid van Hans Hoogervorst, voorzitter van toezichthouder AFM. „Ik ben daar het beste bewijs van”, zei Hoogervorst, liberaal én toezichthouder.

Hoogervorst, die het rapport in ontvangst nam, weet de crisis aan drie hoofdoorzaken. Ten eerste onvermogen bij bankiers, economen en centrale bankiers. Vervolgens manipulatie, bij onder meer Lehman Brothers en de kredietbeoordelaars. En tenslotte politiek falen, met name in Europa, waar het Stabiliteitspact al vanaf het begin door politieke koehandel werd verzwakt, en de VS, waar de belastingen werden verlaagd terwijl er oorlog werd gevoerd en het huizenbezit werd gestimuleerd. Hij wees er tevens op dat Nederland het land was met de hoogste hypotheken, en dat nergens zo weinig wordt afgelost als in Nederland.

Hij waarschuwde voor een periode van hogere inflatie als gevolg van de crisis. „Overheden moeten nu sterk gaan bezuinigen en eerlijk zeggen dat de schade immens is en de maatregelen pijn doen.”

Hoogervorst nam deels afstand van de bevindingen van het rapport. Anders dan Engering pleitte hij ervoor om banken wel degelijk op te knippen en kleiner te maken, conform het voorstel van Paul Volcker in de Verenigde Staten. „Overal waar nu Chinese muren binnen de grote universele banken nodig zijn om conflicterende belangen uit te sluiten , zou je die activiteiten eigenlijk moeten lossnijden uit het netwerk.” Hoogervorst toonde zich ook voorstander van hogere kapitaalseisen voor banken. De huidige voorstellen om die te verhogen naar minimaal 4 of 5 procent vindt hij onvoldoende: „Mijn boerenverstand zegt me dat dat nog steeds te laag is.” De AFM heeft formeel niets te zeggen over kapitaalseisen. Daar is DNB voor.