Help, zij zijn net afgestudeerd

Studenten die net of bijna klaar zijn met studeren treffen een moeilijke markt.

Ze moeten kiezen: elke baan aannemen, verder studeren of zoeken naar iets passends.

Loopbaancoach Guido Stalman valt direct met de deur in huis. „De markt is slecht en de werkloosheid is gestegen”, zegt hij tegen de tweehonderd net of bijna afgestudeerden op de Nationale Carrièrebeurs, afgelopen vrijdag in de Amsterdamse RAI. Stalman geeft die middag de workshop Help, ik ben afgestudeerd. Precies de gedachte die de starters lijken te hebben, want de zaal is overvol. Er zijn zelfs niet genoeg stoelen.

Het onderscheid tussen student en starter is duidelijk zichtbaar. De student is nog in de oriëntatiefase: casual gekleed en in het gezelschap van studievrienden. De starter heeft duidelijk al ervaren hoe moeilijk de arbeidsmarkt is. Hij zucht, knikt en maakt aandachtig aantekeningen.

De tienduizenden studenten die dit jaar afstuderen doen dit op het meest ongunstige moment. Gisteren maakte het CPB bekend dat de werkloosheid stijgt van 379.000 in 2009 naar 500.000 in 2010 en 2011.

Het is zelfs het slechtste moment van de afgelopen twintig jaar om af te studeren, volgens onderzoeker Christoph Meng van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) aan de Universiteit Maastricht. „Starters staan nu voor een keuze: neem ik elke baan aan die ik kan krijgen? Of zoek ik door tot ik iets vind wat bij mijn opleiding past?”

Uit onderzoek van het ROA over de de afgelopen twintig jaar blijkt dat het in crisistijd altijd langer duurt voordat afgestudeerden een baan hebben gevonden. „Daarom kiezen afgestudeerden heel vaak tijdelijke banen, waarvoor ze eigenlijk te hoog opgeleid zijn.”

Bijvoorbeeld Jarno Marfait. Hij is vorig collegejaar afgestudeerd als luchtvaartingenieur. Omdat hij niets kon vinden en toch zijn vaste lasten moest betalen, heeft hij zijn zaterdagbaantje uitgebreid tot fulltime functie. „Simpel sleutelwerk”, zegt hij. „Het heeft totaal geen raakvlak met mijn opleiding of interesses.”

Een tijdelijke baan kan zowel positief als negatief uitpakken bij het vinden van de droombaan, legt Meng uit. „Enerzijds laat je een toekomstige werkgever zien dat je bereid bent om hard te werken, ook al is het onder je opleidingsniveau. Dat toont karakter. Maar als je te laag instapt, bouw je geen relevante werkervaring op. Dat is vaak wel een vereiste.”

Loes de Vries en Judith Schilstra zijn al ruim een jaar afgestudeerd en lopen nu voor een schrale vergoeding stage bij een gemeente. „Het is niet anders. Ik zie het als een investering”, zegt De Vries. Of ze na haar stage kan blijven, is nog maar de vraag.

Wietske van Klein, coach en eigenaar van Pure Talent Opleidingen en Trainingen, vindt dat de stagiaires een goede keuze hebben gemaakt. „Het is dé kans jezelf te positioneren en je raakt niet uit het arbeidsproces. Als je een laagdrempelig baantje doet, is de kans klein dat je contacten opdoet waar je iets aan hebt.”

Als ze starters coacht, raadt ze ook altijd aan om de ontwikkelingen van een bedrijf te volgen, mee te denken en regelmatig contact op te nemen. „Maar als je een goede stage loopt, is de kans groot dat het bedrijf bij je terugkomt als er weer vacatures zijn. Door de crisis ontstaat er een soort ruilhandel.” Jezelf onderscheiden, is volgens haar belangrijker dan ooit. „Denk goed na hoe je overkomt en werk aan jezelf. Ga in ieder geval niet bij de pakken neer zitten.”

Dat is ook het advies van Meng. Hij verwacht dat de werkloosheid snel zal dalen zo gauw de economie weer aantrekt. Bovendien komen er door de vergrijzing steeds meer arbeidsplaatsen vrij. „Probeer de tussentijd zo intelligent mogelijk te besteden. Doe een tweede studie of volg cursussen. Als er maar geen gat in je cv ontstaat. Thuis zitten is uit den boze.”

Toch is het volgens cursusleider Stalman niet onmogelijk om een leuke baan te vinden in crisistijd.

‘Het gaat niet om wat je kan, maar om wat je gegund wordt’, is zijn motto. Daarom vertelt Stalman de werkzoekenden hoe ze zichzelf zo goed mogelijk kunnen presenteren. „Hang geen oeverloze verhalen op tegen een potentiële werkgever. Kom uit je comfortzone en doe iets dat je normaal misschien eng vindt. Bel mensen uit je netwerk. Mensen vinden het leuk om je te helpen.”

Arnoud Bakhuizen schrijft aandachtig mee. Hij studeerde vorig jaar als industrieel productontwerper en is sindsdien hard op zoek naar een passende baan. „Dit soort tips is precies wat ik nodig heb. Ik ben hier vooral om contacten te leggen met potentiële werkgevers en hoop dus zo goed mogelijk over te komen.”

Hij bloost. „Al verwacht ik eigenlijk niet dat ik vandaag een baan zal vinden.”