De lijdensweg van Benedictus

Het Vaticaan voelt zich door alle misbruikschandalen in de verdediging gedreven.

Vooral de Duitse affaires treffen de paus, als voormalig aartsbisschop van München.

Het kindermisbruikschandaal heeft paus Benedictus XVI diep geraakt, zo sijpelt door de Vaticaanse muren naar buiten. Het is een persoonlijke lijdensweg geworden.

Telkens zijn er nieuwe schandalen, nieuwe aangiften, nieuwe landen betrokken. Na de VS en Australië enkele jaren geleden, nu Ierland, Duitsland, Oostenrijk, Nederland, Zwitserland. Op het barsten van de bom in Italië lijkt het slechts wachten, vermoeden Italiaanse media.

„Zoals altijd beleeft hij ook dit allemaal in het meest intense gebed en met begrijpelijk verontrusting”, zo citeert de Italiaanse krant la Repubblica een naaste medewerker van de paus. Met name de Duitse misbruikaffaires treffen Benedictus. Ze komen steeds dichter bij hem persoonlijk. Binnen het Vaticaan bestaat juist daarom niet alleen ontsteltenis en teleurstelling over de omvang van het misbruik, maar ook grote bezorgdheid over de mate waarin dit de Duitse paus zal schaden.

Afgelopen vrijdag onthulde de invloedrijke Duitse krant Süddeutsche Zeitung dat een pedofiele priester, een zekere broeder H., in 1980 was overgeplaatst naar het bisdom München. Benedictus heette toen nog Joseph Ratzinger en was aartsbisschop in München. Broeder H. had er therapie moeten krijgen, maar mocht toch weer pastorale diensten verlenen. Hij vergreep zich opnieuw aan kinderen. Het aartsbisdom München heeft de priester nu toch geschorst.

In een poging de schade van deze onthulling te beperken, reageerde pater Federico Lombardi, woordvoerder van het Vaticaan, vrijdag onmiddellijk op de berichten. „Het is allemaal opgehelderd door de curie van München”, liet hij op Radio Vaticaan weten. „De vicaris-generaal, medewerker van Ratzinger, heeft de totale verantwoordelijkheid op zich genomen.” Ratzinger zou niet betrokken zijn geweest bij het besluit broeder H. weer als pastoor te laten werken.

Hoezeer het Vaticaan zich door deze en andere misbruikgevallen in de verdediging voelt gedreven, blijkt ook uit de verbitterde suggestie van Lombardi dat er binnen de kerk een complot tegen de paus is gesmeed. „We zullen het nooit zeker weten, maar als het wel zo is, dan is voor elke objectieve waarnemer duidelijk dat de pogingen om Benedictus bij het schandaal van de misbruikaffaires in Duitsland te betrekken, zijn mislukt.” Volgens Lombardi was het wel erg toevallig dat het nieuws naar buiten kwam „uitgerekend op de dag dat de voorzitter van de Duitse bisschoppenconferentie in Rome toestemming heeft gekregen om de misbruikaffaires met strengere en restrictievere normen aan te pakken”.

Benedictus, zo beklemtoont men binnen het Vaticaan, mag niet verantwoordelijk worden gesteld voor de fysieke mishandeling van koorknapen in het door zijn broer geleide koor van Regensburg. Evenmin mag Benedictus worden afgerekend op het vermoeden dat er sprake was van kindermisbruik in het klooster van Ettal dat in het bisdom München ligt, waar Ratzinger aartsbisschop was.

Inmiddels groeit het aantal uitschrijvingen uit de Rooms-Katholieke Kerk in Duitsland. Het Vaticaan maakt zich ook zorgen over de effecten van de schandalen op de priesterroepingen. Afgelopen maandag riep de paus vooruitkijkend op de Wereldjongerendag op 28 maart de jeugd op „niet bang te zijn” om zich te verbinden met het geloof. „Wees niet bang, lieve jongens en meisjes, wanneer de Heer jullie oproept tot een religieus, monastiek of missionair leven: Hij weet diepe vreugde te schenken aan wie met moed antwoordt!”

Het tragische voor Benedictus is dat hij wordt aangevallen op beleid dat hij zelf al vaarwel zei voordat hij paus werd. In de week voor zijn uitverkiezing als paus sprak hij in een toespraak over het „vuil binnen de kerk”, refererend aan priesters die hun machtspositie misbruiken.

Zijn persoonlijke wending dateert van het begin van het vorig decennium. De verhalen van de Amerikaanse slachtoffers van pedofiele priesters, en de druk van zijn medewerkers bij de Congregatie van de Geloofsleer, brachten hem tot het inzicht dat toedekken van pedofilieschandalen – waarvoor hij als prefect van de congregatie zo lang verantwoordelijk was – een heilloze weg is. Ratzinger bezocht sindsdien Australische en Amerikaanse slachtoffers van pedofiele priesters en bood namens de Kerk excuses aan. Er werden bisschoppen ontslagen en schadevergoedingen betaald.

Nu wordt hij in Europa, het continent dat Benedictus zo na aan het hart ligt, opnieuw geconfronteerd met het vuil van de kerk. Bij zijn aantreden verklaarde hij Europa tot een missiegebied. Wil Ratzinger de leegloop van de kerken en de terugloop van de roepingen werkelijk stoppen, zo weet hij als geen ander, dan zal hij de „kanker van het kindermisbruik”, zoals het binnen het Vaticaan al wordt omschreven, moeten uitroeien. Het is voor hem te hopen dat tijdens dit zuiveringsproces en de onderzoeken die zullen volgen niet nog meer belastend materiaal in zijn richting naar boven zal komen.

Kardinaal Carlo Maria Martini relativeerde de situatie afgelopen week in het weekblad Gente. Hij zei „dat er donkerdere jaren zijn geweest voor de kerk”. „Uiteindelijk is de kerk nu aanwezig in alle landen van de wereld, iets wat nooit eerder in de geschiedenis het geval is geweest”

Meer over misbruik binnen de katholieke kerk: nrc.nl/misbruik-kerk