Snel wennen aan lekker veel geld

Ja, geld maakt beslist gelukkig. En nee, nog meer geld leidt niet tot nog meer geluk. Die schijnbare tegenspraak is een van de dingen die natuurkundige en econoom André van Hoorn (1976) onderzoekt. Hij werkt aan een proefschrift bij de secties Economie van de Radboud Universiteit en de Rijksuniversiteit Groningen.

Wanneer maakt geld gelukkig?

„Dat ligt genuanceerd en complex. Rijke landen en rijke mensen zijn gemiddeld een stuk gelukkiger dan arme. Maar het geluksgevoel, of beter: het subjectieve welzijn, groeit na een bepaald niveau niet mee met het beschikbare inkomen. Dat zie je het beste in de Westerse landen. En vooral Japan is een duidelijk voorbeeld. Daar is een stormachtige economische ontwikkeling geweest, maar dat is bijna niet terug te vinden in de cijfers van hoe de mensen zich daar voelen.”

Hoe komt dat?

„Er zijn twee fundamentele mechanismen. Rijkdom is ook relatief. Mensen kijken naar hoe ze erbij staan ten opzichte van hun buren, collega’s, vrienden. Zodra je het niveau van pakweg Zimbabwe ontstegen bent, dus zeker bent van onderdak en van eten, wordt dat relatieve steeds belangrijker.

„Maar dat verklaart nog niet waarom absolute rijkdom: het feit dat je meer tv’s of een grotere auto dan eerst kunt kopen, na een tijd niet meer bijdraagt aan je welbevinden. Dat zit ‘m in aanpassing en gewenning. Dat mensen flexibel zijn, heeft nut: bij tegenslag en verdriet passen we ons op termijn toch altijd aan. Maar de negatieve kant van dat mechanisme is dat ook prettige dingen wennen.”

Het bezit van de zaak als eind van ’t vermaak?

„Die volkswijsheid klopt. Als je inkomsten niet stijgen, daalt je geluk zelfs. Van Duitsland is bekend dat je daar in 1984 netto 850 euro per maand nodig had voor een geluksscore van 7. In 2006 was dat het dubbele, 1700 euro. Let wel, reëel inkomen, gecorrigeerd voor alles. Dat komt deels doordat dingen als mobiele telefoons, auto’s en computers intussen bijna een basisbehoefte geworden zijn.

„Overigens is in Oost-Duitsland de geluksscore na 1990 erg toegenomen, tot het tot een halt kwam. Er blijft een gat. Gelukstechnisch gezien is de hereniging nog niet voltooid.

„Een soortgelijk effect zie je nadat iemand een opdoffer heeft gehad: bij bijvoorbeeld een echtscheiding, of werkloosheid, duikt de geluksscore omlaag en klimt dan weer op, maar vaak niet tot het oude niveau.”

Heeft het verhaal ook een moraal voor de mensen?

„Grote statistische gemiddelden leveren geen hulpboek op voor wat jij als individu zou moeten doen, maar je weet wel dat er meer is dat bijdraagt aan de scores op de subjectieve-welzijnsschaal. Bronnen van geluk kunnen ook per cultuur verschillen. Op religieuze personen heeft inkomenshoogte of werkloos worden minder effect. Politieke voorkeur maakt ook uit: werkloosheid in een land heeft meer effect op het geluk van linkse dan van rechtse kiezers.”

Liesbeth Koenen

Vanavond spreekt drs. André van Hoorn over ‘Maakt geld gelukkig?’. 20.00 uur. Academiegebouw, Broerstraat 5, Groningen. Toegang: € 2,50