Faction in Georgië

Van 1922 tot 1991 behoorde Georgië tot de Sovjet-Unie. Daarvoor maakte het ook lang deel uit van het Russische Rijk. Hoewel Georgië sinds 1992 zijn eigen president kiest, zoals voormalig sovjetminister Sjevardnadze tussen 1992 en 2003, zit de angst voor Russische overheersing er diep.

Een televisie-uitzending die liet zien hoe Russische tanks de hoofdstad Tbilisi binnentrokken en president Saakasjvili bij deze inval werd gedood, bewees dat. Het was een nepuitzending, maar de paniek en daarna de woede onder delen van de Georgische bevolking waren er niet minder om.

Van dergelijke audiovisuele faction zijn meer voorbeelden. Het beroemdste is nog altijd het hoorspel War of the Worlds, audiofaction dus, dat op 30 oktober 1938 Amerikaanse luisteraars de stuipen op het lijf joeg. Onder regie van Orson Welles, die ook de hoofdrol speelde, werd het reguliere radioprogramma in de avonduren steeds vaker onderbroken met mededelingen over wezens van Mars die de aarde hadden aangevallen.

Heel wat recenter, en heel wat minder ongeloofwaardig, was het namaakjournaal dat de Waalse tv-zender RTBF op 13 december 2006 uitzond, waarin werd bekendgemaakt dat het Vlaamse parlement de onafhankelijkheid van Vlaanderen had geproclameerd, en dat België dus was opgeheven. Het zag er realistisch uit, en ondanks de herhaalde mededeling ceci est une fiction die in beeld te lezen was, geraakten Waalse politici in grote staat van verontwaardiging.

In Nederland heeft de NPS de programmareeks Crisis uitgezonden, om de rampenbestendigheid van openbaar bestuurders te testen, maar daar trapte niemand in. Het namaakgehalte lag er voldoende dik bovenop.

Deze voorbeelden leren dat het maken van gefantaseerde reportages die net echt lijken, niet voorzichtig genoeg kan geschieden. Het is een riskant genre. Voor de Georgiërs is de mogelijkheid dat de Russen hun land bezetten geen irreële gedachte. Nog zeer vers in het geheugen zit de oorlog die in 2008 kortstondig tussen beide landen woedde. De aanwezigheid van Russische militairen was toen een bittere realiteit voor de Georgische burgers.

President Saakasjvili wakkerde gisteren, één dag na de tv-uitzending, de vrees voor herhaling nog eens aan met zijn opmerking dat de dreiging van een Russische invasie „heel realistisch” is. Dat leden van de oppositie onlangs premier Poetin een bezoek brachten, is Saakasjvili in het verkeerde keelgat geschoten. Met kil is de relatie tussen de president en de Russische regering nog vriendelijk aangeduid.

Dat tekent ook de situatie in Georgië, waar de autoritaire regeringsstijl van de president in toenemende mate weerstand oproept, die vorig jaar culmineerde in massale demonstraties. Sindsdien is het ogenschijnlijk rustiger in het land, maar zowel de interne als externe spanningen zijn latent aanwezig. Een al te realistisch gepresenteerde fictiereportage kan in zo’n situatie olie op het vuur gooien.

Bekijk het Georgische nepjournaal via nrcnext.nl/links