Winnaar Westerwelle nu de zondebok

Guido Westerwelle won met de liberale FDP de Duitse verkiezingen, maar is in een half jaar de meest controversiële politicus van Duitsland geworden.

Guido Westerwelle, voorman van de Duitse liberale FDP, vicekanselier en minister van Buitenlandse Zaken, is een week op reis geweest in Zuid-Amerika. Maar zijn gesprekken met staatshoofden en regeringsleiders vielen in eigen land geheel weg tegen het oorverdovende rumoer dat ontstond over wie in zijn gevolg meereisde. De bewindsman zou zich schuldig maken aan Vetterwirtschaft – nepotisme.

Westerwelle, die homoseksueel is, werd begeleid door zijn vriend. Dat een minister van Buitenlandse Zaken zijn partner meeneemt is niet ongebruikelijk, en bovendien betaalde hij zijn reis zelf. Maar de Duitse pers raakte er niet over uitgepraat. Op deze en eerdere reizen zou Westerwelle een keur aan bevriende of verwante zakenlieden hebben meegenomen, onder wie zijn broer Kai. ‘Minister voor vriendschap’ – zo noemt weekblad Der Spiegel hem.

Westerwelle is in hoog tempo de zondebok van de Duitse politiek geworden. De coalitiepartner van bondskanselier Angela Merkel zegt controversiële dingen, jaagt discussies aan en heeft zich kennelijk voorgenomen zijn rol als juniorpartner van de machtige christen-democraten op grootse wijze uit te spelen.

Hij wordt gehaat en geprezen. En er wordt veel over hem gepraat. In die zin doet hij denken aan een andere figuur die in de Duitse politiek jarenlang controverses opriep: Oskar Lafontaine, oud-sociaal-democraat en later leider van de linkse partij Die Linke. Westerwelle is de nieuwe Lafontaine. Wat spraakmakendheid betreft dan; de politieke verschillen tussen hen kunnen niet groter zijn.

Westerwelle is nooit geliefd geweest. Wel gerespecteerd. Hij kon zich in september vorig jaar na een noeste campagne winnaar van de landelijke verkiezingen noemen. Bondskanselier Merkel, wier CDU/CSU niet bijster goed scoorde, heeft aan hem het bestaan van haar huidige kabinet te danken. De coalitie van christen-democraten en liberalen, die vooraf te boek stond als een gewenst verbond, is een ‘vechtcoalitie’ geworden. Over van alles en nog wat wordt gebakkeleid. Niet in de laatste plaats door toedoen van Westerwelle.

Hij was het die onlangs het debat aanzwengelde over misbruik van uitkeringen. De vicekanselier kreeg bijval van werkende Duitsers. Maar in de peilingen zakte zijn partij weg. „Zijn toon is te schril. Hij overschreeuwt zichzelf”, reageerde de bekende politieke commentator Josef Joffe. „Een beetje minder stemmingmakerij, een beetje meer Lambsdorff.” Met laatstgenoemde doelt Joffe op een inhoudelijk sterke voorganger van Westerwelle, de voormalig leider van de Duitse liberalen, graaf Otto Lambsdorff.

De oppositiepartijen zien in Westerwelle een dankbare prooi. Angela Merkel zegt nooit iets controversieels; op haar kunnen ze hun pijlen nauwelijks richten. Maar bij Westerwelle is dat anders. Renate Künast van de Groenen zei gisteren dat de minister van Buitenlandse Zaken met zijn reizen „het aanzien van Duitsland schaadt”. Dat verwijt komt aan; de vicekanselier heeft weliswaar een dikke huid, maar de Duitse belangen zijn bij hem wél heilig.

Westerwelle ziet de kritiek op zijn functioneren als een linkse samenzwering. Op een congres van zijn partij in Noordrijn-Westfalen kreeg hij afgelopen weekeinde veel bijval – maar daar was hij onder vrienden. In deze deelstaat, de bevolkingrijkste van Duitsland, zijn op 9 mei regionale verkiezingen. De stembusuitslag kan gevolgen hebben voor de landelijke politiek. De messen worden geslepen. Westerwelle polariseert. Kiezers waarderen dat meestal, maar van een vicekanselier en minister van Buitenlandse Zaken wordt tegelijk verwacht dat hij zich als staatsman gedraagt. En juist daar schort het volgens kenners bij Westerwelle aan.