Vier dagen studio, vier jaar mailen

Solex maakte met Jon Spencer en Martinez een cd.

Het resultaat is een geslaagde combinatie van Amsterdamse precisie en New Yorkse stekeligheid.

Elisabeth Esselink, alias Solex, gaat zitten en schenkt een kop thee in. Tegenover haar zitten zanger/gitarist Jon Spencer en zijn vrouw, zangeres Cristina Martinez. Ze nemen een slok koffie en excuseren zich voor hun slaperige voorkomen. In Amsterdam is het twee uur ’s middags; in New York is het acht uur ’s ochtends. Een gesprek via chatprogramma Skype.

Onder de naam ‘Solex versus Cristina Martinez & Jon Spencer’ verscheen onlangs de cd Amsterdam Throwdown, Kingstreet Showdown!. Een deel van de samenwerking tussen de muzikanten had plaats in een Amsterdamse studio, en een deel verliep via internet. Muziekbestanden werden eindeloos heen en weer gestuurd: partijen die Esselink in Amsterdam had samengesteld werden door het echtpaar in New York verder uitgewerkt en weer digitaal verzonden; overleg ging via e-mail. Voor Esselink en Jon Spencer – die elkaar tien jaar geleden ontmoetten toen ze allebei in New York optraden op het jubileumfeestje van hun destijds gezamenlijke platenmaatschappij Matador – was dit de oplossing om zonder groot budget een cd te kunnen maken.

Zo vonden twee uitersten elkaar: Esselink/Solex is sinds twaalf jaar een pionier op het gebied van het nauwkeurig puzzelen met samples; Spencer staat bekend als de wildeman van de rockmuziek. De zwartharige zanger, die het uiterlijk van een filmster combineert met de vocale voordracht van een weerwolf, werd twintig jaar geleden populair als voorman van de Jon Spencer Blues Explosion, en speelt sinds 2005 in het vuige rockabilly-duo Heavy Trash. Zijn vrouw Cristina Martinez zat ooit met Spencer in de roemruchte punkrock-bands Pussy Galore en Boss Hog, waar ze soms naakt optrad. Ze werkt sinds de geboorte van hun beider zoon, tien jaar geleden, als grafisch ontwerper.

Het gepingpong tussen New York en Amsterdam heeft een uitzonderlijk resultaat opgeleverd. Zo kreeg de wilde stijl van de Amerikanen een subtiele Solex-bedding van korte blazersuitbarstingen, loungy suisgeluiden en fragiel klinkende ritme-tracks. De muziek walst van soul naar funk, en, als Spencer en Martinez de overhand kregen, primitieve oerrock. Maar de stijlen zien nooit kans zich nadrukkelijk te manifesteren; voor je het weet is er weer een nieuw segment aangebroken. Dit is gedeconstrueerde popmuziek, waar de door Solex gemanipuleerde blazers-, viool-en gitaarsamples aan elkaar werden gekit met het zweet van een New Yorks rockechtpaar.

Anders dan veel samenwerkingen die tegenwoordig via digitale media tot stand komen is er voor Amsterdam Throwdown eerst een gezamenlijke basis gelegd. Op de vraag of Solex’ werkwijze voor hem nieuw was, zegt Spencer: „Het heen en weer sturen van muziekbestanden ben ik inmiddels gewend. Nieuw voor mij was juist de eerste fase, toen we met zijn drieën in de studio aan het improviseren waren.” Het werk begon in 2006, in Solex’ studio in Amsterdam, met een vier dagen durende jamsessie. Martinez: „Jon had vrij tijdens een Europese tournee, ik vloog over uit New York, en we sloten ons op in de kelder van Elisabeth.” Spencer: „Elisabeth had al een verzameling fragmenten klaar, waar wij op konden reageren. We luisterden naar haar ideeën en zongen het eerste dat in ons op kwam.” Martinez: „Bijna non-stop, tot we een berg materiaal hadden.” Esselink: „Wel twee harddisks vol.” Martinez: „Voor ons was het een soort vakantie: eindelijk weer eens samen met Jon muziek maken.” Spencer: „En ik mocht eindelijk weer elektrisch gitaar spelen, in plaats van akoestisch, zoals in mijn eigen band.” Esselink: „Ik was verbijsterd door het gemak waarmee Jon en Cristina in die kelder, waar je nauwelijks kunt staan, zo de teksten en zanglijnen uit hun mouw schudden.”

Na die spontane creatieve uitbarsting volgde een lange periode van schiften en sorteren. Esselink combineerde Spencers gitaarspel en de zangpartijen van Spencer, Martinez en haarzelf, met haar eigen samplecollages en vormde de losse elementen tot complete songs. De op de computer bewerkte elementen stuurde ze naar New York, waar Spencer en Martinez in een studio hun ruwe zangpartijen uitwerkten. De New Yorkse opnamen verwerkte Esselink in haar composities, die ze vervolgens weer naar Spencer en Martinez stuurde voor beoordeling en verdere afwerking. Net als in zijn eigen liedjes roept Spencer op deze cd cartoonachtige beelden op, waarin apen en honden een hoofdrol spelen. Een van de hoogtepunten is het nummer ‘Aapie’ waarin Martinez verzucht: ‘There’s no sense in getting primitive, I like the way you walk upright’ en Spencer op jaloerse toon de nadelen van een inwonende aap opsomt.

Dat Amsterdam Throwdown een organisch geheel is geworden komt door de basis die destijds in haar studio door het drietal werd gelegd, zegt Esselink. „Daarvoor waren die vier dagen precies goed: lang genoeg om een richting te bedenken, en te kort om je aan elkaar te gaan ergeren.” Jon Spencer zegt dat een puur digitale samenwerking hem niet bevalt: „Als je nooit samen in een oefenhok hebt gezeten, mis je het band-gevoel.”

Volgens Spencer en Esselink was deze omslachtige aanpak mogelijk doordat ze al ‘een carrière achter de rug hebben’. „Bij het werken via internet moet je elkaar meer ruimte geven dan in een ouderwetse band-situatie”, zegt Esselink. „Kleine beslissingen kun je via telefoon of e-mail nemen, bijvoorbeeld of een stem harder of zachter moet. Maar echte ego-kwesties moet je uit je hoofd laten, want je hebt nu eenmaal niet de mogelijkheid om het uit te proberen in de oefenruimte.”

Vier jaar duurde het voordat de cd uitkwam. Dat kwam door de werkwijze, maar ook doordat er een platenmaatschappij moest worden gezocht. Net toen Esselink bij een vorige kandidaat een contract wilde afsluiten, ging het bedrijf failliet. Uiteindelijk tekende ze bij het Britse label Bronzerat Records, dat de cd wereldwijd uitbrengt. De reacties zijn enthousiast. Van de Britse Independent tot het Amerikaanse tijdschrift Spin roemt men de verrassende combinatie van New Yorkse stekeligheid en Amsterdamse precisie. Uiteindelijk is Amsterdam Throwdown, Kingstreet Showdown! geen viering van de techniek, maar van het muzikale avontuur en ongecensureerde samenwerking.

Amsterdam Throwdown, Kingstreet Showdown! is nu uit bij Bronzerat/Munich Records.