Te koop: Picasso's palet met zelfgezaagd gat

Op de Tefaf is het aanbod groot en verscheiden. „Willem de Kooning komt uit Holland toch? Daarom vonden we het leuk om hem mee te nemen.”

Kunst en de actuele werkelijkheid hebben vaak een ongemakkelijke verhouding. De Japanse kunstenaar On Kawara (1932) onderzoekt dat spanningsveld op een bijzondere manier. DEC. 28, 1971 staat er met witte blokletters op een donkergrijs doek dat te koop is op de Tefaf, bij galerie Hauser & Wirth.

Al meer dan veertig jaar schildert On Kawara elke dag de datum op een doek – actueler kan kunst niet zijn. Bij ieder schilderij hoort een kartonnen doos met de krant van die dag. In The New York Times van 28 december 1971 staat dat minister van Defensie Melvin R. Laird waarschuwt voor opnieuw zware bombardementen op Noord-Vietnam. Kunst van toen, actualiteit van toen en nu; want de vergelijking met Afghanistan is snel gemaakt. Prijs 450.000 euro, inclusief doos en krant.

De Tefaf, de grootste kunst- en antiekbeurs ter wereld met 263 handelaren en galeries, gaat net als vorig jaar zeker 60.000 bezoekers trekken. Ze nemen elk hun eigen actualiteit en sombere perspectieven mee, maar ook een onverminderde behoefte aan schoonheid.

Een cirkel van ronddraaiende witgepunte draadjes, een vlak van witgekalkte lapjes verband, een doek met geprikte gaten, een wit vlak met kruislings geslagen spijkers. Dat zijn een paar van de schilderijen die galerie Luxembourg & Dayan toont. Net als in 2009 is de stand een thematische expositie. „Met Surface and structure wil ik laten zien wat kunstenaars in de jaren vijftig en zestig uit woede over de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog in Europa deden”, zegt Daniella Luxembourg. „Ik denk dat we zulke autonome werken waarderen omdat de globalisering alles egaliseert.”

Bij Van de Weghe Fine Art staat een bewaker in de stand. Mogelijk om een oogje te houden op het sierlijke Untitled XXII dat de 82-jarige Willem de Kooning in 1986 met zachte oranje, gele en groene tinten in vloeiende streken op het doek zette. „Vijf miljoen euro”, zegt Christophe Van de Weghe. „Want hij is veel beter dan Untitled XIV (1983) die bij Sotheby’s op 10 februari bijna vier miljoen opbracht. „Die had veel negatieve ruimte. Bij de late werken van De Kooning gaat het om de compositie en deze is veel evenwichtiger.” Bij het verlaten van de stand leunt de bewaker nog in exact dezelfde houding tegen de muur: het blijkt een beeld van Duane Hanson.

Ook bij de Zuid-Koreaanse Kukje Gallery hangt een laat werk van Willem de Kooning (1904-1997). Untitled XVIII uit 1984 moet 5 miljoen euro kosten en is afkomstig uit een Koreaanse privéverzameling, zegt directeur Randy Moore. Waarom ook hij een De Kooning uit de jaren tachtig presenteert? „Die komt uit Holland toch? Daarom vonden we het leuk om hem mee te nemen. En die uit 1983 deed het laatst erg goed op de veiling in Londen.”

Picasso’s vind je links en rechts op de Tefaf, maar de Zwitserse galerie Krugier heeft als extraatje vijf van zijn zelfgemaakte en gebruikte schilderspaletten. „Zijn kleindochter Marina erfde na zijn dood schilderijen en nam ook wat paletten mee uit zijn atelier”, zegt Martin Summers van de Londense tak van Krugier. „Het is grappig om te beseffen dat Picasso het gat voor zijn duim er zelf in zaagde.”

Krugier heeft verder Picasso’s besmeurde krukje met blikjes verf en een pot kwasten in de aanbieding. De paletten kosten tussen de 110.000 en 180.000 euro, het krukje moet 2 miljoen opbrengen. Wonderlijk hoe Picasso’s gebruiksvoorwerpen een soort kunst zijn geworden. Zelf maakte hij vaak beelden van dingen die hij binnen handbereik vond, zoals een stier van fietszadel en stuur.

Ook niet voor de kunst bedoeld maar wel kunst geworden zijn de foto’s die Charles Jones als tuinman van Kew Gardens in Londen maakte van wat uit de aarde groeide. Drie parallelle komkommers, een compositie van vier bietjes, een lange sappige peul. „Enkele honderden van zulke foto’s van groentes vond Sean Sexton in 1981 in een koffer op een rommelmarkt”, zegt Margherita Anselmetti van de Londense galerie Michael Hoppen, die staat op het nieuwe onderdeel van de Tefaf met uitsluitend werken op papier.

Jones drukte zijn groentefoto’s af op gelatinezilver en fixeerde ze met een goudoplossing, wat ze een zachte gloed geeft. Ze doen in hun tijdloze, onopgesmukte realisme denken aan de aardbeitjes van Coorte. De prijs ligt tussen de 6.000 en 12.000 euro per stuk.

Tefaf, Maastricht, t/m 21 maart. Inl: Tefaf.com

Zie voor meer illustraties nrc.nl/cultuurblog