In Peking lopen Xi, Li Bo, Wang en anderen zich al warm

In 2012 vertrekt het halve Politbureau, waaronder ook president Hu en premier Wen.

Op het Volkscongres in Peking is de race om het leiderschap alvast begonnen.

Urenlang sprak de Chinese premier Wen Jiabao op het Nationale Volkscongres – het jaarlijkse, tiendaagse politieke spektakel dat vandaag wordt afgesloten – over de kloof tussen arm en rijk. Waar ‘opa Wen’, zoals hij op straat wordt genoemd, het uiteraard niet over heeft is een delicate kwestie die de leden van het Nationale Volkscongres, de media en zeker de internetcommentatoren zeer bezig houdt: de grote veranderingen in het Chinese leiderschap in 2012.

Achter en gedeeltelijk voor de schermen van het Nationale Volkscongres is de grote stoelendans het onderwerp van gesprek, roddel en online-weddenschappen. Volgens hoogleraar Cheng Li van het Chinacentrum van het Brookings Instituut kent China weliswaar geen tussentijdse verkiezingen zoals de VS, maar houdt de Chinese politieke klok een vergelijkbaar ritme aan.

Twee jaar voor het grote partijcongres is het lobbyen door kandidaten en de twee grote facties in de Chinese Communistische Partij – de Communistische Jeugdliga-groep en de Shanghai-groep – in een stroomversnelling gekomen, zegt Li.

„Het Nationale Volkscongres is een spektakel waar iedereen die ook maar iets voorstelt aanwezig is. Een ideale gelegenheid voor alle kandidaten om iedereen te spreken, mee uit eten te nemen en om de basis voor toekomstige samenwerking te leggen. Met nog twee jaar te gaan voor het achttiende Partijcongres van 2012 is de race begonnen.”

In 2012 gaan veertien van de 25 leden van het Politbureau met pensioen, onder wie president Hu Jintao en premier Wen Jiabao. In het Staand Comité, zeg maar het kleine politbureau, komen zeven plaatsen vrij. Alleen vicepresident Xi Jinping en vicepremier Li Keqiang blijven lid van de groep die de opkomende supermacht leidt. Xi, die net alle leiders van betekenis Europa en Azië heeft bezocht, is kandidaat voor het presidentschap. Li, hoofdspreker op het economisch forum van Davos, is beoogd premier. Maar, zegt professor Cheng Li, „niets is echt besloten, niets is nog zeker”.

De twee informele facties binnen de Communistische Partij van China lijken over deze twee topfuncties al een compromis te hebben gesloten. Xi, zoon van een revolutionair van het eerste uur en lid van de liberalere, marktgerichte Shanghai-groep, is presidentskandidaat. Li, die zeer geïnteresseerd is in het klimaatdebat, armoedebestrijding en betaalbare huisvesting voor de massa’s is lid van de Communistische Jeugdligagroep, die de communistische veren nog niet helemaal heeft afgelegd.

Alle andere posities in het grote en het kleine politbureau lijken nog open. Een van de belangrijkste kandidaten voor het lidmaatschap van de ‘kerngroep’ is Bo Xilai, de partijsecretaris van Chongqing in West-China. Hij is ook de zoon van een van de oprichters van de Chinese Communistische Partij en onbetwist de politieke ster van het Nationale Volkscongres.

Zijn strijd tegen corrupte partijfunctionarissen, malafide politiecommissarissen en triadeleden heeft hem volgens online-peilingen tot een van de populairste politici van het land gemaakt. Het Volksdagblad riep hem uit tot ‘Man van het Jaar 2009’, een signaal dat hij toekomst heeft in de politieke top van China. Vlak voor het Chinese Nieuwjaar deelde Bo aan vijf miljoen gepensioneerden in zijn stad rode enveloppes met geld uit, in totaal 55 miljoen euro.

Bo Xilai, die als voormalig minister van Handel en burgemeester van Dalian goede relaties met de stad Rotterdam had, is volgens Kanaal 1 van de Chinese staatstelevisie een van de „twee nieuwe kanonnen” onder de provinciale partijbazen.

De andere is Wang Yang. Hij was partijsecretaris van Chongqing, maar vervult sinds 2007 deze functie in Guangdong, de zuidelijke provincie waar de grootste fabrieken ter wereld staan. Wang Yang, een politiek econoom, is een protegé van president Hu Jintao, behalve staatshoofd en partijleider ook de leider van de Communistische Jeugdligagroep.

Maar Wang lijkt geen ideologische hardliner zoals Hu. Hij praat vaak over politieke hervormingen, een nieuw groeimodel voor China en hij pleit ervoor om ideologische en politieke taboes te doorbreken. Vaak citeert hij in interviews Deng Xiaoping, de grote leider die de deuren van China naar de wereld openzette.

Yang Fengchun, hoogleraar aan de Universiteit van Peking en namens de universiteit adviseur van het Volkscongres zegt dat het in de Chinese elitepolitiek beter is niet al te opvallend campagne te voeren. „Zeg weinig, doe veel. Dat is de beste werkwijze’’, zegt de historicus. Hij waarschuwt liberalisering van de economie en hervormingen niet te verwarren met politieke omwentelingen. „Hervormingen naar westers voorbeeld zijn niet aan de orde de komende twintig jaar. Dat is ook niet de weg die China op zal gaan”, denkt hij.

Bekijk meer foto’s van het Volkscongres op nrc.nl/foto