Bedenkelijke rol Ernst & Young

De speurtocht naar de oorzaken van het faillissement van Lehman Brothers heeft een nieuw lemma opgeleverd voor de encyclopedie van de kredietcrisis: Repo 105. Deze slimme boekhoudkundige techniek heeft tijdens de crisis het vreemd vermogen van de Amerikaanse zakenbank kunstmatig helpen verlagen. De onthulling van de rol die deze techniek heeft gespeeld bij de ondergang van Lehman roept lastige vragen op voor de vroegere accountant van de bank, Ernst & Young, en mogelijk ook voor andere banken en boekhoudfirma’s.

Uit een door een Amerikaans gerechtshof verordonneerd onderzoek naar de ineenstorting van Lehman komt naar voren dat Ernst & Young waarschijnlijk te makkelijk heeft geoordeeld over het beheer dat Lehman over zijn balans voerde. De onderzoeker denkt dat E&Y het gebruik door Lehman van de ingewikkelde Repo 105-techniek ter discussie had moeten stellen. De constructie stelde Lehman in staat 50 miljard dollar aan bezittingen en schulden buiten de balans te plaatsen, waardoor het vreemd vermogen op een kritiek moment omlaag kon worden gebracht.

E&Y moet zichzelf verdedigen tegen het verwijt dat de firma volledige openheid van zaken had moeten eisen. Lehman suggereerde in 2008 in zijn kwartaalcijfers dat deze repo-deals de vorm aannamen van in de balans opgenomen leningen. Gewapend met die informatie zouden beleggers er – ten onrechte – van zijn uitgegaan dat alle repo-deals van de firma op de openbare balans stonden.

De Repo 105-constructie is helemaal niet zo gangbaar, aldus ervaren bankaccountants. Desondanks is de eerste reactie van Ernst & Young op het onderzoeksrapport teleurstellend summier. De boekhoudfirma zegt dat de jaarcijfers van Lehman over 2007, de laatste die door haar zijn gecontroleerd, in overeenstemming waren met de Amerikaanse boekhoudkundige voorschriften. Maar dat zegt niet echt iets over de suggestie dat Ernst & Young er niet in is geslaagd in de daaropvolgende maanden volledige transparantie te bewerkstelligen.

Het was slechts een kwestie van tijd voordat de rol van Ernst & Young als accountant van Lehman in het middelpunt van de belangstelling zou komen te staan. Het is wellicht zelfs verrassend dat de autoriteiten hier niet eerder op hebben ingezoomd. Dat zou te maken kunnen hebben met het probleem om de financiën van Lehman te ontwarren. Het heeft een jaar geduurd voordat het Amerikaanse onderzoek kon worden afgerond. Maar beleggers, die proberen beslag te laten leggen op bezittingen van de Europese tak van de failliete bank, klagen al langer dat de accountants ervoor hadden moeten zorgen dat Lehman de bezittingen van cliënten netjes gescheiden had moeten houden van die van de firma zelf.

De sector is nog maar net aan het overwegen wat de betekenis van Repo 105 nu precies is. De eerste aanwijzingen duiden erop dat de techniek kon worden ingezet op grond van de Amerikaanse boekhoudkundige voorschriften, maar in Europa niet voorkwam. Het is niet duidelijk of ook andere Amerikaanse banken van de constructie gebruik hebben gemaakt. Hoe dan ook, Ernst & Young zal een betere verklaring moeten geven voor zijn gedrag.

Nicholas Paisner