Zo'n drama is niet altijd te voorkomen

Je kunt niet alle mogelijke daders van moorden op familieleden preventief opsluiten. „Deze daders leken voor de buitenwereld op gezellige ouders.”

Ze wil het gezegd hebben: „Er is er maar één schuldig aan de dood van de twee kinderen in Zierikzee: de vader”. Marieke Liem promoveerde in februari op het type daders dat anderen doodt en vervolgens zelfmoord pleegt (103 tussen 1992 en 2006). Het zijn daders zoals de Irakees die vorige week twee van zijn kinderen doodschoot en daarna zichzelf.

Het ergerde Liem deze week dat Kamerleden suggereerden dat de rechtbank, de burgemeester of de reclassering de moord had moeten voorkomen. „Zoiets kan men niet altijd voorkomen.”

De verontwaardiging was woensdag groot, tijdens het spoeddebat in de Tweede Kamer met minister Hirsch Ballin (Justitie). „We moeten dit soort drama’s koste wat het kost voorkomen”, zei Krista van Velzen (SP). Khadija Arib (PvdA): „Zijn de hulpverleners er niet van doordrongen wat voor consequenties hun beslissingen kunnen hebben?” Fred Teeven (VVD): „Waarom heeft de burgemeester hem niet laten opnemen?”

De man in Zierikzee had net vier maanden vastgezeten voor huiselijk geweld en dreigde al een tijdje dat hij zijn gezin wat zou aandoen als zijn vrouw bij hem wegging. Zij was bang, bleek begin dit jaar uit een interview dat ze gaf aan een lokale krant. Toch weigerde ze een plek in een blijf-van-mijn-lijfhuis die de burgemeester haar aanbood.

De omstandigheden waren niet uitzonderlijk. Elk jaar registreert de politie zo’n 64.000 incidenten van huiselijk geweld. „Daar zitten veel dreigementen tussen”, zegt directeur Jos Lamé van het Riagg in Rotterdam. „Je kunt niet iedereen die dreigementen uit preventief opsluiten.”

Tot ergernis van Lamé wordt de statistiek omgedraaid. „Hulpverleners voorkomen veel. Dat iemand toch een moord pleegt, is uitzonderlijk. Je kunt niet het systeem de schuld geven in de zaken waarin het fout gaat. Als die man een tijd was opgesloten, had hij daarna de moord kunnen plegen.”

In haar proefschrift behandelde Liem naast 103 overleden daders nog eens 89 daders die een serieuze zelfmoordpoging hadden overleefd nadat ze iemand – vaak een familielid – hadden vermoord. Sommigen sprak ze. Tweederde bleek vóór de moord nooit contact te hebben gehad met een hulpverlener. „Deze daders leken voor de buitenwereld op gezellige ouders.” Wanhoop over een aanstaande echtscheiding bleek een van de redenen voor de moorden.

De Zierikzeese vrouw had de politie en de burgemeester gewaarschuwd dat haar man het gezin bedreigde. De rechtbank zegt dat dat niet bekend was toen een verzoek van het OM om voorlopige hechtenis voor de man werd afgewezen. „Het OM heeft die dreiging niet hard kunnen maken”, concludeert Peter Hermens van Meijering Van Kleef Ficq & Van der Werf Advocaten, niet betrokken bij de zaak. „De rechter liet de man dus vrij. Dat is normaal.”

Een burgemeester kan iemand laten opsluiten met een verklaring van een psychiater. Die had deze burgemeester niet. Zo’n verklaring vragen burgemeesters als de politie iemand aanhoudt die bijvoorbeeld hevig in de war met een stok op straat loopt te zwaaien. Psychiater Remmers van Veldhuizen: „De psychiater moet een ernstig vermoeden hebben van een psychiatrische stoornis en er moet acuut gevaar dreigen. Dan kun je iemand een paar dagen opsluiten. Maar deze man deed heel rustig.”

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel: Zo’n drama is niet altijd te voorkomen (13 maart, pagina 2) is ten onrechte de indruk gewekt dat psychiater Remmers van Veldhuizen commentaar geeft op het gedrag van de dader in de zaak-Zierikzee.