Typische genen van huiskip ontdekt, zoals voor continue vruchtbaarheid

Een kip legt het hele jaar eieren, het wilde Bankivahoen niet. Voor deze en andere eigenschappen van de gedomesticeerde kip zijn nu de genen ontdekt (Nature, 11 maart).

De kip ontstond in Zuidoost-Azië uit het Bankivahoen (Gallus gallus), een wild boshoen dat daar nog steeds leeft. Het wilde en tamme hoen (Gallus gallus domesticus) worden als dezelfde soort beschouwd. Met zijn rode kam en gouden veren ziet een Bankivahaan er bekend uit.

Toch zijn moderne kippen in één oogopslag te onderscheiden van hun voorouders die sinds 6000 v.Chr. werden gedomesticeerd. Tamme hoenders zijn twee keer zo zwaar als wilde, en ook groter. Een legkip legt bijna elke dag een ei, een Bankivahoen maximaal zestig per jaar.

De commerciële vleeskippen waarmee sinds de Tweede Wereldoorlog sterk gefokt is, zijn nog veel meer veranderd. Ze hebben grote borstspieren (kipfilets), korte poten, een sterk vergroot darmstelsel wegens hun grote eetlust, en kleine hersentjes.

Het Bankivahoen was in 2004 de eerste vogel waarvan het hele DNA werd afgelezen. Nu is dat kippengenoom vergeleken met dat van acht moderne kippenrassen. Sommige delen van het DNA zijn bij alle tamme kippen gelijk: daar liggen de doorslaggevende eigenschappen voor de domesticatie van de kip. De nieuwe analyse wijst enkele van die ‘geconserveerde’ DNA-fragmenten aan.

Deels zijn die, zoals verwacht, belangrijk voor snelle groei. Een ander deel heeft een onbekende functie. Maar de sterkste overeenkomst tussen de acht tamme kippenrassen bleek een mutatie in een gen dat belangrijk is voor het timen van de voortplanting.

Veel zoogdieren en vogels zijn alleen vruchtbaar als in de lente de dagen lengen. Hennetjes van het wilde Bankivahoen hebben dan een eisprong, en leggen dus eieren. Bevrucht of onbevrucht, dat maakt niet uit. Worden de dagen korter, dan stoppen wilde hoenders met leggen. Tamme kippen leggen gewoon door – al doen ze het nog altijd beter als er een lampje brandt in de ren.

Voor die eigenschap lijkt nu het gen ontdekt. Alle tamme kippen hebben een afwijkend TSHR-gen. Dat gen verandert de gevoeligheid van het kippenbrein voor het thyroïd-stimulerend hormoon. Van dat hormoon is bekend dat het zorgt dat vogels vruchtbaar worden als het lang licht is.

Hester van Santen