Oefenstof

Wetenschapsbijlage 06-03-10

Wetenschap vermag veel bij problemen van ziekte en gezondheid en kan ons nog meer materiële genoegens verschaffen, maar zodra het om de uitbanning van onrecht, oorlog en hebzucht gaat, wijkt Martin Katan uit naar bijbelse vermaningen. Deze bètawetenschapper komt niet op het idee dat er ook nog gamma- en alfawetenschappen zijn. Enig credit geeft hij een echte alfawetenschap, de filologie. Maar voor de rest in zijn column geen spoor van wetenschappen die intussen toch wel wat meer begrijpen van onrecht, oorlog, geweld, hebzucht en gerechtigheid. Dat deze kennis niet altijd wordt toegepast geldt ook voor de inzichten uit de voedingsleer. In plaats van een column over wetenschap krijgen we er een over de bijbel. Volgens Katan staan met name in Jesaja behartenswaardige dingen over hoe het tekort aan gerechtigheid door manipulaties van de slimste en de sterkste wordt veroorzaakt en hoe dat wordt afgestraft. In vergelijking met de tijd van Jesaja is de menselijke natuur nog steeds dezelfde gebleven. Hij zou daarom graag zien dat de bijbel meer gelezen zou worden, liefst in het Hebreeuws.Het is volgens mij niet verstandig uit te wijken naar wat voornamelijk mannelijke leden van woestijnvolkeren bij elkaar verzonnen als mogelijk weermiddel tegen menselijk onrecht. Spinoza probeerde ongeveer 250 jaar terug al ons verstand te verbeteren door te pleiten voor een wetenschappelijke houding tegenover het menselijke tekort waartegen men zich in zijn tijd uitsluitend met religieuze middelen verweerde. Gods woord en een daarop gebaseerde levenswandel kunnen beter worden vervangen door verstandig wetenschappelijk onderzoek naar de menselijke conditie. Door daar goed gefundeerd inzicht in te verwerven, kan de wereld systematisch worden verbeterd. Spinoza wilde al niet dat wetenschappers zich daarbij beperkten tot de mechanische, apparaatachtige kant van het bestaan, maar hun licht ook lieten schijnen over de normatieve, de typisch menselijke kant die te maken heeft met moraal. Spinoza en zijn aanhangers verloren die strijd en zodoende hielden de voorvechters van religie dit terrein bezet. Natuurlijk werd het zo nu en dan stukje bij beetje aan de wetenschap prijs gegeven maar mondjesmaat, tot op de dag van vandaag, als je de wereldwijde aandacht voor godsdienst mag geloven. Na de bijna-doodervaring van de jaren zestig van de vorige eeuw is god meer levend dan ooit. Katan gaat met deze stand van zaken akkoord, heb ik de indruk. Niet dat ik nu meteen van hem een krachtig pleidooi voor meer gedragswetenschappelijk inzicht verwacht. Op een of andere manier zijn bèta''s daar niet voor te porren, maar Jesaja is toch echt een zwaktebod, vind ik.

Paul Voestermans

Nijmegen