Mijnheer

Een echte slachtpartij in de media kom je nog zelden tegen. Dat twee legendes elkaar genadeloos afmaken nog minder. Er zijn geen oorlogskranten meer. Vrienden die elkaar de strot doorbijten? Alleen in de ondraaglijke lichtheid van amusement, via roddel en achterklap, niet open en bloot.

Dick Advocaat en Willem van Hanegem hebben aan het heersende parlementarisme in de voetballerij een einde gemaakt. Deze week zochten ze via publicaties elkaars bloed. Van Hanegem was zo furieus dat hij het in zijn briesende zelfbeklag in het AD alleen nog over „mijnheer” Advocaat had.

Mijnheer.

Dieper kun je verachting niet uitspreken. Niet onder vrienden. Dick en Willem: generatiegenoten, bejubeld en bewonderd. Ook nog gelijkgestemde sociale achtergrond: straatschoffies. Ze hebben samen gevoetbald in Amerika. Als de één een smartlap in de jukebox aanklikte, huilde de ander mee van heimwee. Als geketend sprookje van elkaar trokken ze in 2004 naar het EK in Portugal. Dick als coach, Willem als zijn assistent.

Toen ging het mis.

Zoals het altijd gaat met oorlogen in Nederland worden goed en fout pas jaren na dato uitgevochten. In het geval van Advocaat en Van Hanegem zes jaar later. Al die tijd hadden ze elkaar niet meer gesproken, niet eens een blik gegund. Maar ineens was daar de afrekening.

In het blad Helden maakte Dick brandhout van zijn gewezen assistent: geen teamspeler, onbetrouwbaar, leugenachtig. Op zijn minst asociaal. „Na mijn afscheidsspeech heb ik iedereen een hand gegeven. Toen ik bij het tafeltje van de technische staf kwam, was Willem vertrokken. Hij wilde me kennelijk geen hand meer geven.” Enfin, niet Advocaat, Van Hanegem was als een dief in de nacht uit Portugal gevlucht. De coach van AZ en de Rode Duivels voegt nog een doodschop toe: „Achteraf denk ik dat het mede door Willem in Portugal zo fout gelopen is.”

Van Hanegem sloeg terug in zijn lijfblad AD. De paranoia van de gewezen bondscoach wordt dik in de verf gezet. Hij zou geobsedeerd zijn door de media en door machtsverhoudingen. „ Iedere dag moesten we vroeg ons bed uit om te evalueren. Weet je wat we evalueerden? De praatprogramma’s van de NOS en van RTL.” De fameuze wissel van Arjen Robben tegen Tsjechië komt natuurlijk ook weer ter sprake. De dag na de wedstrijd had Van Hanegem op een persconferentie geroepen dat hij Advocaat zou ‘neerslaan’ als hij nog eens zo zou wisselen. „Dat was natuurlijk een grapje. Mijnheer Advocaat vond mijn opmerking destijds wel grappig, zes jaar later ineens niet meer, begrijp ik nu.”

Zo spreken gelauwerde zestigers dus over elkaar. In een waterval van chagrijn en wederzijdse verdachtmakingen. Alsof hun grote gelijk nog iets zou uitmaken voor de historie van het Nederlandse voetbal. Nog dwazer: hun karikaturale venijn is quasi inwisselbaar. Dick en Willem: hoeders van sneren en kleine leugens. Niemand begrijpt waarom, maar ze staan altijd lichtjes te druipen in frustratie en verongelijking.

Persoonlijke animositeit kom je wel vaker tegen in de sport. In alle sporten. In het wielrennen neemt het soms de groteske proporties aan van een schervengericht. Armstrong-Contador, Boogerd-Dekker, Boonen-Gilbert, Van Looy-Merckx, Post-Raas. Hele strontkarren werden door de heren uitgereden.

In het voetbal blijven de botsingen van grote ego’s eerder onderbelicht. Louis van Gaal en Ronald Koeman lusten elkaar rauw, maar ze maken er geen vendetta van. Op het WK van 1990 in Italië bestookten Ruud Gullit en Rinus Michels elkaar op het trainingsveld met fluistercampagnes in het oor van bevriende journalisten. Het bleef bij wat averechts geneuzel, tot een heus bloedbad is het niet gekomen. Ze zijn er in de nadagen van hun carrière ook niet meer op teruggekomen.

Ik was in 2004 in Portugal. Heb ook aan het dranghek staan bedelen voor een praatje met Dick Advocaat. Aan alles kon je zien dat Willem van Hanegem niet gediend was van zijn ondergeschikte rol. Als een oorwurm stond hij erbij. Als een kwade vlieg zelfs. In zijn lichaamstaal lag een toernooi lang het verlangen naar dissidentie. Vanaf de eerste dag was duidelijk dat het een vergissing was hem als assistent toe te voegen aan Oranje.

Eigenlijk twee gletsjers aan het bewind, Dick en Willem. In hun verhouding lag weinig uitwisseling van gevoelstemperatuur. In rancune en achterdocht ontliepen ze elkaar ook niet. Voetballers zijn geslepen in het aanvoelen van kilte in een gezagsrelatie. Zij gaan dan hun eigen zomer dromen, op en naast het veld. Alreeds in gedachten aan het strand.