'Ik boog voor Kroes' dominante kracht'

Jürgen Großmann, de topman van de Duitse energiereus RWE over Brussel, kernenergie en The Beach Boys. „Prachtig hè.”

Het vraaggesprek met Jürgen Großmann (58) neemt meteen een onverwachte, muzikale wending. Hij is de topman van RWE, het op een na grootste energieconcern van Duitsland, en het was het plan om te beginnen over de overname van Essent, die vorig jaar in Nederland politieke onrust teweegbracht. Maar het loopt anders. Großmann (meer dan twee meter) is nog maar net in de vergaderruimte, op de 26ste verdieping van het hoofdkantoor in Essen, of het gesprek komt op The Beach Boys. Hij begint hits op te sommen. California girls, Break away en Do it again. Hij begint te zingen.

Suntanned bodies and

waves of sunshine

the California girls

and a beautiful coastline...

„Prachtig hè”, zegt hij, achterover leunend in zijn stoel. Dan is het stil. Dat biedt een kans.

Heeft de politieke onrust in Nederland op de overname van Essent u verrast?

„Ik was vooral verrast over hoe het publiek misleid kan worden over de aard van een bedrijf. Wij werden afgeschilderd als het ergste sinds het monster van Loch Ness.”

In termen van CO2-uitstoot is dat toch ook niet zo heel gek?

„Om het alleen over de absolute uitstoot te hebben, is niet eerlijk. Je moet het afzetten tegen de hoeveelheid elektriciteit die we produceren. De uitstoot per geleverde kilowattuur, daar gaat het om. Oké, dan zitten we nog steeds aan de hoge kant, maar dan is het beeld lang niet zo dramatisch.”

Zoals RWE (omzet in 2009 48 miljard euro, 70.000 werknemers, en beurswaarde gisteren in Frankfurt 33,49 miljard euro) door Nederlandse politici werd afgeschilderd als een smerig bedrijf, zo werd het in Brussel te boek gesteld als een van de monopolisten die een ambitieus project traineerden: de liberalisering van de Europese energiemarkt. De macht van de monopolisten moest worden gebroken. De vrouw die er haar tanden in zou zetten, was eurocommissaris Neelie Kroes. Großmann wordt er nog boos om.

„Kroes wilde de energiebedrijven opsplitsen. Zij was er heilig van overtuigd dat consumenten daar voordeel van hebben. Ik heb haar ervan proberen te overtuigen dat haar gedachtengang niet klopte. In Duitsland heeft iedereen gelijke toegang tot het net, of bedrijven nou gesplitst zijn of niet. De splitsing zoals Neelie die wilde, is er uiteindelijk niet gekomen. Voor haar een tegenvaller. Toch wilde ze politiek succes. Dus pakte ze het op een andere manier aan. Ze eiste dat we ons gasnet in Duitsland zouden afstoten, anders zou ze ons een boete opleggen. Die kon oplopen tot 10 procent van onze omzet. Die was 50 miljard euro, dus keek ik tegen een potentiële boete aan van 5 miljard. Ik wilde die boete naar beneden onderhandelen. Neelie wist dat ze me kon chanteren. Wat denk je dat onze beurskoers had gedaan als we een boete van 5 miljard hadden gekregen? Maar ik had mijn grenzen. Het gasnet in Duitsland was niet zo belangrijk voor ons als het elektriciteitsnet. Ik was er nooit mee akkoord gegaan als ze me had gevraagd het elektriciteitsnet te verkopen.

„Bij onze concurrent E.ON heeft ze opvallend genoeg precies het omgekeerde gedaan. E.ON moest het elektriciteitsnet in Duitsland afstoten. Terwijl voor E.ON het gasnet daar veel belangrijker is. E.ON zou tot het graf hebben gevochten als ze het gasnet zouden hebben moeten afstaan.”

Hoe kijkt u hierop terug?

„Ik ben gezwicht voor haar dominante kracht. Ik denk niet dat het goed was, maar in mijn ogen kon ik niks anders doen.”

Großmann begon bij RWE in oktober 2007, als opvolger van de Nederlander Harry Roels, een ex-Shell-topman. Was Roels bezig geweest met de afstoot van onderdelen, om de schuldenberg te verkleinen, onder Großmann moest het concern weer gaan groeien. RWE had zich gevestigd in het Verenigd Koninkrijk, Polen en Tsjechië, maar een achterstand opgelopen op concurrenten als E.ON en het Franse EDF, die door waren blijven groeien. De kas van RWE was, mede dankzij de hoge olie- en gasprijzen, goed gespekt. „We wisten dat we een overname van circa 10 miljard euro konden doen”, zegt Großmann. Hij probeerde British Energy over te nemen, een grote Britse producent van kernenergie. Maar het Franse EDF kaapte dat voor zijn neus weg. Het werd Essent. Het bod van 9,3 miljard euro heette hoog te zijn. Großmann schreef dat ook in het jaarverslag over 2008: „De transactiewaarde is hoog.” Maar niet te hoog. Bovendien was Essent wel wat waard. Vestiging in Nederland was strategisch belangrijk omdat Nederland een brug vormt tussen de twee belangrijkste markten van RWE, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.

De overname van Essent was voor Großmann een succes, maar niet zonder ook een tegenvaller. RWE had graag de aandelen overgenomen die Essent bezat van EPZ, de exploitant van de kerncentrale van Borssele. Maar mede-aandeelhouder Delta wilde dat niet. Delta deed een beroep op de statuten waarin staat dat de aandelen EPZ in publieke handen moeten blijven. Essent spande een kort geding aan. Maar verloor. Essent ging in hoger beroep. Maar weer besloot de rechter ten gunste van Delta. Dat was twee weken geleden.

Hoe groot was die tegenvaller?

„Borssele had ons meer CO2-vrije productie gegeven. Dat was een mooie compensatie geweest voor een deel van onze bruinkoolcentrales. Maar we hebben Borssele vooralsnog niet, daar moeten we mee leven. We moeten nu wachten op de uitkomst van de bodemprocedure. Die loopt nog.”

Großmann kreeg sinds zijn aanstelling als topman ook een andere kluif. Hij moest RWE schoner maken. Groener. Het bedrijf draait voor meer dan de helft op kolencentrales. Het is een van de grootste uitstoters van het broeikasgas CO2 in Europa. Gezien de klimaatopwarming verwacht iedereen dat er een steeds hogere prijs komt te staan op die uitstoot. Großmann beseft dat dat voor RWE een enorme kostenpost betekent als er niks gebeurt. Daarom investeert het concern sinds een aantal jaren fors in CO2-vriendelijke alternatieven. Uit lijfsbehoud.

Zo bouwt RWE windparken, met name op zee. In Duitsland, het Verenigd Koninkrijk. Twee maanden geleden heeft RWE nog concessies gekregen voor de bouw van een aantal reusachtige windparken in de Britse Noordzee. Er liggen ook plannen voor het Nederlandse deel. Gaan die trouwens nog steeds door? Zie de Zweedse concurrent Vattenfall. Die had ook serieuze plannen voor wind- en zonne-energie, maar maakte onlangs bekend ze uit te stellen wegens de economische crisis. Maar bij RWE gaat vooralsnog alles wat is aangekondigd gewoon door, zegt Großmann.

Verder wil RWE experimenteren met ondergrondse opslag van CO2. Wellicht bij de Eemshaven, waar het net begonnen is een kolencentrale te bouwen. Ook zal RWE meer biomassa bijstoken in zijn kolencentrales. Begin dit jaar maakte het bekend 120 miljoen euro te investeren in de bouw van een fabriek die bomen verwerkt tot pallets. Die fabriek komt in Georgia te staan. „Want daar groeien de plantagebomen opvallend snel vanwege de gunstige klimatologische omstandigheden”, zegt Großmann.

En RWE wil kerncentrales bouwen. In het Verenigd Koninkrijk. Straks misschien ook in Nederland, samen met ... Delta, dat al een vergunningsaanvraag heeft ingediend.

Verwacht u ook in Duitsland nieuwe kerncentrales te bouwen?

„Dat zie ik niet gebeuren. Het beste wat er in ons land nog in zit, is verlenging van de levensduur. Het was de bedoeling dat de nu nog zeventien draaiende kerncentrales in Duitsland vóór 2021 uit productie zouden gaan. Maar de vorig jaar aangetreden coalitie van christen-democraten en liberalen heeft gezegd deze Atom-ausstieg te willen herzien. Hoe weet ik nog niet. Bondskanselier Merkel komt omstreeks september met haar plannen. De meeste landen gaan ervan uit dat een kerncentrale 50 jaar draait. Duitsland zit nu op 32 jaar. Ik hoop dat we er 18 jaar bij krijgen. Dat zou mooi zijn. RWE heeft nog drie kerncentrales. Die in Biblis moet eigenlijk dit jaar dicht. Samen produceren die centrales 13 procent van alle stroom die het bedrijf opwekt. Als dat deel de komende jaren wegvalt en we moeten die productie vervangen door gas- of kolencentrales, dan gaat onze CO2-uitstoot verder omhoog, en worden straks de kosten voor de reductie ervan nog hoger dan ze nu al zijn.”

Er klinken vaak waarschuwingen voor de kosten die RWE zal moeten maken om zijn CO2-uitstoot te verminderen. Hoe hoog schat u die?

„Dat is moeilijk te zeggen. Het hangt bijvoorbeeld af van de prijsontwikkeling van windturbines. En van de klimaatdoelen die Brussel zich stelt. Ik hoop dat men de ambities reëel houdt. Ik ben helemaal voor CO2-vrije energie en zuiniger gedrag, maar we moeten het wel in perspectief zien. Andere snelgroeiende economieën investeren juist zwaar in kolen. We moeten niet denken dat we als Europa zelf het klimaatprobleem zullen oplossen. Vóór de recessie was Europa goed voor 14 procent van alle uitstoot van broeikasgassen. Dat aandeel is alleen maar verder afgenomen, omdat onze economie is gekrompen en die van China, India en Brazilië zijn blijven groeien.”

Waar bent u bang voor?

„Dat de elektriciteit hier veel duurder wordt dan in Amerika of China. Dan kan het zijn dat sommige industrieën uit Europa weglopen en zich elders vestigen, waar ze vervolgens gewoon doorgaan met de uitstoot van CO2. Misschien nog wel méér omdat de milieuregels er niet zo streng zijn. Voor het klimaat wereldwijd schiet je er niks mee op. Maar wij verliezen hier wel banen.”

Uw bedrijf werkt ook mee aan een geopolitiek gevoelig project, de gaspijpleiding tussen de Kaspische regio en Europa. Hoe staat het ermee?

„Ik was gisteren in Azerbajdjan. De Azeri hebben toegezegd meer gas beschikbaar te zullen stellen voor dit Nabuccoproject. Daarnaast mogen we in Azerbajdjan en Turkmenistan naar olie en gas gaan boren. De Europese Unie heeft 200 miljoen euro beschikbaar gesteld voor Nabucco. En er zijn banken die interesse hebben getoond om met de financiering te helpen, zoals de Europese Investeringsbank. Het project loopt goed. Een definitief besluit over de bouw kan eind dit jaar genomen worden.”

Er zijn politieke gevoeligheden in de Kaspische regio, zoals tussen Azerbajdjan en Turkmenistan. Denkt u echt dat Nabucco zal slagen?

„Er is weer toenadering tussen beide landen. Dat heeft de president van Azerbajdjan me gisterochtend verteld. In april ben ik in Turkmenistan. Dan krijgen we misschien ook weer meer gas beschikbaar.”

Großmann kan het niet laten. Hij komt terug op The Beach Boys. Wat ook een heel mooi nummer is, zegt hij, is Good vibrations. Dat draait hij als hij slechte zin heeft, of als het even tegen zit.

Heeft hij misschien reden om dat nummer tegenwoordig wat vaker te draaien? Tenslotte is de schuld van RWE de afgelopen jaren weer fors toegenomen, tot 25 miljard euro vorig jaar. De totale omzet van het concern is nauwelijks twee keer die schuld. De vrije kasstroom raakte vorig jaar in de min. De nettowinst steeg weliswaar met bijna 40 procent, maar de groeiprognose is naar beneden bijgesteld. Dus?

„Nee”, zegt Großmann. Hij heeft niet specifiek naar Good vibrations geluisterd de laatste tijd. „Behalve als het toevallig in een compilatie voorbij kwam.”