Gestopte alcoholisten grijpen weer naar de fles door te actieve hersenkern

Alcoholisten die geen alcohol meer drinken lopen permanent gevaar terug te vallen. De oorzaak ervan ligt volgens onderzoekers in San Francisco in de nucleus accumbens, het deel van de hersenen dat ook wel het pleziercentrum wordt genoemd. In experimenten met ratten stelden zij vast dat deze hersenkern door overmatig alcoholgebruik geactiveerd raakt, en dat die activiteit verhoogd blijft nadat de alcoholconsumptie is gestaakt. Dit komt doordat bepaalde ionenkanalen in de betrokken hersencellen blijvend anders zijn gaan werken. Medicijnen die de normale activiteit van deze eiwitten herstellen kunnen daarom een belangrijk middel zijn om te verhinderen dat ‘droge’ alcoholisten weer naar de fles grijpen (Neuron, 11 maart).

Alcoholisme is een chronische ziekte, die niet zomaar overgaat door te stoppen met drinken. De kans op een terugval neemt weliswaar met de tijd af, maar verdwijnt nooit helemaal. Iedere hulpverlener in de verslavingszorg kent voorbeelden van alcoholisten die na jaren niet gedronken te hebben, ineens terugvielen, zonder duidelijke aanleiding. Maar ook ontmoetingen met bepaalde personen, of de confrontatie met oude situaties of emoties die samenhingen met het afgezworen drankgebruik kunnen een onweerstaanbare drang om te drinken oproepen. De neurologische basis hiervan was echter onduidelijk.

Die blijkt dus in de nucleus accumbens te liggen. Deze diep in de hersenen gelegen hersenkern speelt een belangrijke rol bij het verwerken van plezierige ervaringen: lekker eten, goede muziek, seks, maar ook de effecten van alcohol en drugs. De onderzoekers ontleedden de hersenkern van ratten die drie tot vijf weken droogstonden nadat ze twee maanden lang onbeperkt alcohol hadden kunnen innemen, door een hendeltje in hun kooi in te drukken. Bij deze diertjes maten de onderzoekers een verhoogde elektrische activiteit in de nucleus accumbens. Andere bij het beloningssysteem betrokken delen van de hersenen functioneerden daarentegen normaal. Uit een vergelijking met controledieren die in plaats van alcohol suikerwater kregen, bleek dat dit een specifiek effect van de alcohol was.

De verhoogde activiteit werd veroorzaakt door de verminderde activiteit van een bepaald type kaliumkanalen, de zogeheten SK-kanalen. Door deze weer te activeren nam de activiteit van de nucleus zelf af. Dit bleek ook in het gedrag van de dieren. Die bleven aanvankelijk na het staken van de alcoholtoediening vergeefs op het hendeltje drukken, maar na herstel van de SK-kanalen verdween dit gedrag. De onderzoekers concluderen dan ook dat de door het alcoholgebruik verhoogde activiteit van de nucleus accumbens de drinkdrang in stand houdt. Middelen die de SK-kanalen stimuleren, kunnen daarom een belangrijk hulpmiddel zijn voor ‘droge’ alcoholisten.

Huup Dassen