Nu gaat het nog meer om de premier

De verkiezingscampagne neemt een onverwachte wending met het vertrek van Wouter Bos. Een harde strijd om het premierschap dient zich aan.

Deze week voerde hij op het partijbureau in Amsterdam nog gesprekken met voormalige PvdA-bewindslieden over hun toekomst. Die hadden allemaal één idee: Wouter gaat de kar trekken, straks bij de verkiezingen op 9 juni.

Wat niemand wist, was dat Wouter Bos een groot geheim met zich meedroeg: het weekend vóór de raadsverkiezingen had hij al besloten de actieve politiek de rug toe te keren. Politiek leider Wouter Bos, die de PvdA er na de desastreuze verkiezingen in 2002 weer bovenop hielp, desondanks jaren in de oppositie belandde maar daarna toch in een kabinet kwam, zij het als vicepremier. De man ook die de ene keer een politiek goudhaantje bleek, maar ook maar mondjesmaat slaagde in het visionair vernieuwen van de PvdA en de sociaal-democratie. Maar vooral de man die zijn omgeving kon verrassen, de afgelopen weken nog met een harde koers die leidde tot de kabinetsval; vandaag met zijn afscheid.

De verbijstering droop vanochtend nog van de gezichten van de complete PvdA-top, die dacht dat ze voor een brainstormbijeenkomst bij elkaar geroepen was. Terwijl het Binnenhof nog rouwde om de dood van D66-icoon Hans van Mierlo, gooide Bos een enorme steen in de vijver. Want het besluit van de PvdA-leider, gekoppeld aan de kandidatuur van de Amsterdamse burgemeester Job Cohen voor het lijsttrekkerschap, is een majeure wending in de komende verkiezingscampagne.

Het nieuws zal met name binnen de CDA-gelederen met gemengde gevoelens zijn ontvangen. De christen-democraten zetten eerder deze week, na wat kleine rimpelingen in eigen kring, Jan Peter Balkenende definitief op het schild als lijsttrekker en toekomstig premier. Met kernwoorden als stabiliteit en betrouwbaarheid hoopt het CDA de strijd aan te kunnen gaan. Maar die confrontatie komt er heel anders uit te zien nu niet Wouter Bos maar Job Cohen tegenover Balkenende komt te staan, met PVV-leider Wilders als bepalende derde speler.

De electorale voordelen vanuit PvdA-oogpunt lijken evident. Tegenover Balkenende, van wie gezegd wordt dat hij over zijn ‘politieke houdbaarheidsdatum’ heen is, staat nu ineens niet de even ervaren Bos, maar een fris en toch landelijk politiek gezicht. Een persoon die vertrouwen zal proberen uit te stralen en die als gelouterd staatsman zal willen overkomen. Een man ook die in de beeldvorming staat voor ‘de boel bij elkaar houden’.

Het is niet voor niets dat Bos vanmorgen benadrukte dat er in Nederland „behoefte is aan een politiek die de kracht van eenheid, samenwerking en solidariteit centraal stelt, een leiderschap ook dat verbindend werkt en ons land niet uiteen laat vallen in winnaars en verliezers”. Die analyse lijkt de opmaat naar een van de belangrijkste vragen van de komende campagne: vertrouwen de Nederlandse kiezers de toekomst Job Cohen toe of Jan Peter Balkenende? Daarmee wordt de stembusstrijd nog meer dan verwacht een strijd om het premierschap.

En daar komt nog bij dat de voorziene tweestrijd tussen Wilders en Bos, nu een strijd Wilders-Cohen wordt, een gevecht tussen de man die een ‘kopvoddentaks’ wil invoeren versus de man die voor consensus staat. Daarin kan het CDA worden vermalen. Of wordt Balkenende weer vluchtheuvel voor het veilige midden?

In een week tijd staat de vaderlandse politiek op de kop. Het begon met het plotselinge vertrek van SP-leider Kant. Nog geen 24 uur geleden vertrok CDA-kroonprins Eurlings uit de politiek. Vandaag dus Wouter Bos. Zo snel gaat het Haagse nieuws anno 2010.